*Alle teksten en foto’s van deze website © Maria van Daalen

*Niets mag worden overgenomen zonder toestemming van de auteur.

ARCHIEF

© Paul van der Steen

*Illustratie in Het Parool dd. 21 jan 2009, bij een artikel van Maarten Moll over de ‘DiDeVa’-verkiezing. Objecten en vévé’s vrijwel alle zorgvuldig overgenomen van de tentoonstelling “Vodou, kunst en mystiek uit Haïti”, www.vodou.nl, onder toevoeging van het fluitistje en ganzenveer en wijnglas. Bedoeld als verwijzing naar de verbanden tussen kunst en ritueel.

7 mei, 18.07u Mijn studenten Poëzie, Tweedejaars Schrijversvakschool, hebben aanmerkelijk betere gedichten gemaakt nav de verschrikkelijke gebeurtenissen op Koninginnedag dan de Landspoeët: HULDE. Met afstand maar betrokken, getalenteerd, met durf. En niet die gemakkelijke oplossing met de opsomming als stijlmiddel en wat landerige conclusies aan het eind.

3 mei Het gedicht van Ramsey Nasr was erg matig, maar ik waardeer de moedige poging. Shock overheerst en van werken komt niet veel. Ik heb jaren in Apeldoorn gewoond. Men is er verknocht aan de Oranjes. Ik ben bepaald geen aanhanger –wat mij betreft: de monarchie gelijk afschaffen—maar vanaf deze plek mijn condoleances aan alle families die erbij betrokken raakten.

*In Apeldoorn, in de Kroondomeinen, waar je nog geen fiets aan de hand mag meenemen, maakten we ooit een wandeling, omstreeks 1977, toen er een zacht zoemend geluid achter ons te horen was. Een hert met kapitaal gewei, aan de bosrand, sprong snel weg. Het geluid werd sterker, en opeens schoof een zwaar gepantserde donkergroene auto over het bospad. Wij moesten ook opzijspringen. In de pantserauto, die langzaam langs ons zoemde, zaten prinses Margriet, prins Pieter en wat kleine jongetjes. Ik neem aan dat het hun idee was van een zondags uitje. Ze woonden (en wonen) in Apeldoorn, in die Kroondomeinen. Het leek mij niet dat de kleine bleke jongetjes veel buitenlucht kregen.

16 apr, 17:11u Zaterdag de tentoonstelling in het Afrika Museum openen. Werk van om. Edouard Duval Carrié, Eneida Sanchez, en Santiago Rodriguez Olazabal. Het wordt de introductie van Duval Carriè in Nederland. Onze Nederlandse Consul op Haïti is net geland in Brussel, mailt hij me. Ik ga de vévé’s en de liederen nog maar eens doornemen.

10 apr, 11.30-16u Matthäus Passion in de Grote Kerk van Naarden. Zomaar weer een 1e rangskaartje op het allerlaatste ogenblik. Ik ben een van de twee of drie aanwezigen met een partituur. Leest niemand meer muziek? Ik hoor meer als ik meelees, ik hoor nu zelfs nieuwe dingen, dankzij de onbekende dirigent, Lars Ulrik Mortensen. Een werkelijk fenomenale uitvoering. Met kleine bezetting. Transparant en dramatisch: ongekend goed.

5 apr, 21.30u Vanavond werd ik benaderd door een radioprogramma van een grote omroep. Of ik komende week even telefonisch wat vragen wilde beantwoorden over de vodoutentoonstelling tijdens een radioprogramma van één, twee uur. Want de visie van een echte vodoupriesteres, dat was leuk voor de luisteraars. ‘Nou nee,’ zei ik. ‘Ik wil best komen, dan kan ik ook nog af en toe wat zeggen als mij dat goed dunkt. Maar dan moet er een redelijke financiële tegemoetkoming tegenover staan, het kost mij immers tijd en ik ben een kleine zelfstandige. En ik heb graag dat je een auto stuurt omdat het laat in de avond is. Maar ik ga geen uren aan de telefoon hangen omdat iemand mij misschien een paar vragen wil stellen, ik heb wel wat beters te doen.’ Grote verbazing bij de opbeller. Ik heb vaker gemerkt dat het voor veel mensen moeilijk voorstelbaar is dat een arme, alleenstaande dichteres zich zoiets als zelfrespect kan permitteren. Jawel hoor! Mede dankzij vodou. Zelfrespect duurt het langst.

31 mrt, 19u. Toen ik vanmiddag thuiskwam van een paar uur lesgeven, zat er een jonge bruine kikker voor de deur. Ik probeerde hem te bewegen wat opzij te gaan, omdat hij grote kans liep vertrapt te worden door de in- en uitlopende Iraniërs van de bovenverdiepingen, en trouwens ook nog overreden zou kunnen worden. Hij wiebelde wat, maar bleef verder waar hij was. Ik haalde m’n schouders op en ging in de zon zitten. Bij de vijver. Daar was het druk. De twee overgebleven goudvissen, plus het ene kleintje dat twee centimeter meet en nog pikzwart is, zwommen zenuwachtig heen en weer, terwijl zo’n twintig bruine kikkers, of meer, probeerden op twintig andere bruine kikkers te zitten of samen in tandem rond te zwemmen. In 2x2 m2 water is dat vrij veel. Om 17.45u exact begonnen ze te brommen, allemaal op een verschillende toonhoogte, laag, bijna meer trilling dan geluid. Tussen de waterplanten en de vijverplanten had zich het eerste broedsel aan kikkerdril al vastgezet.

8 mrt 2009 Al die feestjes tgv Internationale Vrouwendag waarvoor ik een uitnodiging kreeg, vind ik idioot. Zolang verkrachting nog bestaat én nog aangewend wordt in elke oorlog om ‘de tegenstander te vernederen’ [sic], is feesten wel het laatste waar ik zin in heb. Het voorlezen van poëzie is slechts schijnbaar zinloos, het is een daad van verzet, en de eerste stap om te komen tot een Monument voor de Onbekende Verkrachte Vrouw. Zet het eerst neer als een virtueel monument in taal. In 1993 was ik de enige dichter die de mond erover opendeed, in “Brief over het eindige” (Het Hotel, Querido, 1994). Nu, in 2009, waren er twee dichters. Dat is alvast een verdubbeling. Misschien zijn er volgend jaar wel vier dichters.

11 dec, 10.58u

Herhaaldelijk hoor ik dat bezoekers van de tentoonstelling “Vodou, kunst en mystiek” zich duizelig/ziek/misselijk voelen, nadat ze de (prachtige) Bizango-afdeling hebben bezocht. Dat kan eenvoudig worden verholpen. Stuur me een e-mail als het gebeurt. Conservatores zijn van mening dat de beelden onschadelijk zijn, maar aangezien verzamelaarster Mme Marianne Lehmann een aantal ervan regelmatig ‘voedt’ met wijn, rum of nog anders, zijn ze vermoedelijk niet helemaal doods. *Repeatedly, visitors of the exhibition “Vodou, Art and Mysticism’ become nauseous/ill/dizzy after walking through the Bizango part. Send me an email if it happens. You could ask me to cleanse you (I’m a Mambo Asogwe). I did this with a few other visitors who became very unhappy after walking through the Bizango ‘zone’. Curators state, that the statues are harmless. That could be, but the statues are apparently not lifeless, as some are being fed by collector Mme Marianne Lehmann. BTW, I know a few Mambo's and Houngans in Bremen who can also cleanse visitors (the exhibition will go to Bremen and Berlin).

3 dec, 11.06u

Vandaag naar ‘ceremonie van de Prins Claus Prijzen’, zoals de uitnodiging het formuleert. Hoog netwerkgehalte, zegt de invitatie-met-badge. Met dansgezelschap Ayikodans uit Haïti, de voorstelling ‘Zantray’, choreografie Jeanguy Saintus. Zantray is ook de naam van de Raraband van mijn Sosyete.

30 nov, 12.49u

Zojuist verschenen: DE VIJVER IN HET MEER / catalogus van de bibliotheek van Hans Faverey. // Samengesteld door Roberto Dagnino. // Met een 'Toelichting' door Marita Mathijsen / en een 'Toegevoegd' van Lela-Zeckovic // AMSTERDAM 2008 / DE BEZIGE BIJ PRINT *ISBN 978 90 234 4120 5

NB: De stukken van M. Mathijsen en Lela Zeckovic zijn in het boek ook in Engelse vertaling opgenomen. Roberto Dagnino is een laureaat van de universiteit van Triëst, die nu bij de Rijksuniversiteit Groningen werkt als PhD-student. De catalogus omvat Hans’ bibliotheek, zijn grammofoonplaten en de gezamenlijke bibliotheek.

Er was donderdagnamiddag in aanwezigheid van Lela en de samenstellers in besloten kring een presentatie, in Amsterdam, vlakbij het oude huis, in de Alexander Boersstraat.

Aardig is, dat bij elk boek van Hans als annotatie is opgenomen, welke losse bladen of brieven erin zitten en wat voor opdrachten erin staan (sommige ervan ook in kopie opgenomen). Ik trof in het boek veel oude bekenden aan, dwz. boeken waarvan ik wist dat Hans ze graag las, alsmede het enige handschrift dat hij bezat. Slordig is, dat dit (vermoedelijk enige) handschrift bij de gedrukte boeken werd opgenomen en niet in een aparte afdeling. Het is het Arabische handschrift uit Konya, met de Bushtan van Sa'di (Saa'di?). Ik herinner me lange gesprekken hierover met Hans, ook over de derwisjen die hij ontmoet had in Konya. Hij heeft me het handschrift uitgebreid laten zien. Ik kon hem direct geruststellen dat de losse bladen erin niet waren losgesneden, maar vanzelf waren losgeraakt: elk blad heeft een groene kadering en dat groen is kopergroen. Dat vreet zich door het papier heen, over de eeuwen en zo raakten die bladen los. Later heb ik eea voor hem uitgezocht, om. wat voor schriftsoort het waarschijnlijk was, en ik meen me te herinneren, dat hij op mijn aanraden het handschrift heeft meegenomen naar de afdeling handschriften van de Rijksuniversiteit Leiden, en dat men hem daar geholpen heeft met datering etc. Dat zou het briefje in het boek verklaren, waarvan nu sprake is in "De vijver in het meer". Achterin deze Bushtan bevindt zich in een ander handschrift een lang, alchemistisch recept. Ik wist dat het een andere schriftsoort was, maar lees geen Arabisch. Aan de RUL echter heeft men dit voor Hans vertaald. Hij heeft me die vertaling nog eens grinnikend, en heel snel, voorgelezen door de telefoon: ' Ik doe het heel vlug, Van Daalen, zodat je het niet kunt opschrijven, want ik wil het nog gebruiken voor een gedicht.' Er was sprake van 12 of 24 (of een ander geheimzinnig aantal) 'levervormige stukken' die moesten worden uitgesneden. Het gesprek van Hans en mij over het handschrift, en over dat extra alchemistische recept, heb ik later gebruikt in een verhaal, dat eerst in De Revisor verscheen (in 1994, meen ik); het is opgenomen in mijn verhalenbundel "De zwarte engel".

Ad “De vijver in het meer”: ‘Sta ik erin of heeft hij mijn boeken weggegooid?’ vraagt mij zojuist een dichter. Jawel, hij wel, en nu pas ga ik zoeken naar namen die er niet instaan. Van Reugebrink: niets.

27 nov, 11.35u “…Haiti has fundamentally been a oral tradition over the centuries, so when we sing our songs, our traditional songs, its like a family from the United States sending their kids to the library, only its more fun.” Richard Morse, Hotel Oloffson, Port-au-Prince, Haiti - op de weblist van Bob Corbett.

26 nov, 21.47u

Vodou in Nederland: één mambo? Maar niemand denkt zo, in de religie. Het gaat om netwerk en contacten. En die zijn legio en internationaal. Leuker nog, op afzienbare termijn meer wijdingen. In Nederland.

24 nov, 10.50u

In de NRC-recensie van Bianca Stigter van Vodou, kunst en mystiek, is een fout geslopen: een priester heet een houngan, niet een hounsa, dat woord bestaat niet in vodou (maar wel in de taal Fon in Benin). Er is in vodou een woord hounsi, dat is een tempeldienares of -dienaar. In Benin bestaat een andere religie, vodun, die niet identiek is met vodou op Haïti. In de catalogus van de tentoonstelling staat ook een fout, op p.36, fotobijschrift: die donkere Maria met een kind op de arm is Erzulie Dantor en nooitoftenimmer Erzulie Fredda. De fout is overgenomen uit de Zwitserse catalogus. Op de tentoonstelling in Tropenmuseum is het overigens goed aangegeven bij het betreffende beeld.

23 nov, 12.47u

“... just came back from albania completely dead we have to talk will call soon remain vigilant take no hostages over out…”

21 nov, 11.02u

Hans [Faverey] had het hardnekkig over het vinden van ‘veiligheidspelden’ in de aarde als zijn schoonvader het land ploegde – in de buurt van Zagreb. Hans keek mij daarbij uitdrukkingsloos aan, en begon pas te schateren als ik het juiste woord zei.

20 nov, 12.08uI

Iemand vraagt me of het gedicht EEN REBÉTIKO… een gelegenheidsgedicht is. Dat is een wonderlijke lezing. Nee. Het is niet voor een huwelijk of begrafenis. De gelegenheid was, dat ik een gedicht wilde schrijven. Met de voorhanden ingrediënten van een afscheid. Ik schreef het, geloof ik, op het vliegveld van Singapore.

18 nov, 16.20u

Van Paul Herruer: “Dag Maria. In een Garudavliegtuig trof ik in het maandblaadje een verhaal over het schrijversfestival in Ubud aan. Toen ik daar las over een Dutch-born high vodoo-priestess wist ik gelijk dat het over jou ging, en iets later werd je als Maria van Daamen ook vermeld. Ik heb het magazine meegenomen en als je het voor je plakboek wenst zeg je het maar. Overigens weet je wat Auden tegen Isherwood zei toen die in het Vedantisme verzeilde: “My dear, all this heathen mumbo-jumbo simply won’t do.” Zo is het maar net. Alle geloof is mi. bijgeloof. Maar nodig hebben we het. Een eerdere aflevering van Garuda Magazine: “…and poet Maria van Daalen who is a Mambo Asogwe in the tradition of Haitian Voodoo. Say your prayers with this one!” http://garudamagazine.com/department.php?id=128

18 nov, 1.54u

Metro Amsterdam, p.19. Gezellig. Die zachtblauwe mouswa waren toch echt spierwit.

17 nov, 12.41u

Het Nederlandse Consulaat op Haïti is afgebrand terwijl de Consul al bijna op weg was naar de begrafenis van drie van de kinderen die omkwamen toen een school instortte. De vader van de kinderen werkte in het restaurant van Saskia, de vrouw van de Consul.

http://picasaweb.google.com/rpadberg/CGNLFire?authkey=VQViCHKEaKo#5269396629713403202

13 nov, 21.22u

De Rara-band van Erol Josué gooit de vaccines en drums door de kamer.

Twee dvd’s kreeg ik deze week met opnames, van RTV NH en van Brenda de Vries. Keurige 5min items.

Dinsdag een Q&A in Metro Amsterdam, met foto van Maarten Brante. Vodou in Nederland.

Maar ik schreef vandaag gewoon een bijzonder goed sonnet. Voor een afscheidsbundel.

Door het Project Laurens Jz Coster werd vandaag mijn gedicht rondgestuurd, “Een rebétiko voor Frans van Hasselt”. Zie deze site onder Gedichten.

6 nov, 11.49u

De nominatie geeft veel vrolijkheid. Dichteres der Moedertaal? Als het nu eindelijk eens een damesdichter wordt, ben ik allang blij. Elk publiek van de afgelopen twintig jaar bestond voor meer dan driekwart uit vrouwen!

3 nov, 10.01u

Na de hectische openingsnacht van “Vodou, kunst en mystiek uit Haïti” (30 okt) en de Museumnacht (1 nov) plus nasleep, eindelijk een soort weekend. Het bezoekersaantal bedroeg vanmorgen al bijna 7000. Een top-expositie, is ieders oordeel.

28 okt. 23.36u

Bijna middernacht. De opening van de grote Vodou-tentoonstelling is bijna straks. Mark Kohn stuurt me nog op de valreep zijn twee foto’s voor de krant… Zie weblog.

Ook van Mark Kohn:

28 okt. 21u

En dat wordt in de vrijdagkrant met een foto van Mark Kohn. Super.

27 okt, 11.44u

En nu belt ook de Trouw, mijn eigen dagblad. Wat de Mambo komende week zal vertellen over de overeenkomsten en verschillen tussen tentoonstelling en religie, is vrijdag in de krant te lezen.

26 okt, 15.08u

VODOU

Sinds mijn terugkomst uit Bali, afgelopen week, staan alle telefoons roodgloeiend. Of de Mambo even wat wil zeggen ivm de komende Vodou-tentoonstelling in Tropenmuseum. Want die zwijgende museumstukken, da’s wel leuk, maar nu graag een bericht uit de levende religie. En hoe zat het toch met de zombies en de poppetjes-met-spelden.

As. woensdag heb ik een tweede uitgebreide sessie met de rondleiders voor de tentoonstelling en ik benijd ze niet. Zelf doe ik enkele speciale rondleidingen op zondagen, eenmaal in de maand en eenmaal zelfs met plaatjes. Voor de liefhebbers: ik mag het niet zeggen, maar er mag zoveel niet en ik ben niet in dienst van geen enkel museum, dus het is rond Sinterklaas. Misschien doe ik het wel op rijm – een beetje dichter moet dat toch à l’improviste kunnen.

As. donderdag is de officiële opening: om 19.30u voor de VIP’s en om 20.30u voor de overige genodigden. Er zullen vier of vijf echte Vodoupriesters en –priesteressen aanwezig zijn, onder wie mw. Rachel Dominique-Beauvoir, die op Haïti betrokken is bij de collectie waaruit de tentoonstelling gekozen is.

As. vrijdag geef ik een lezing over Vodou en Caribische literatuur te Perdu. Zie www.perdu.nl.

As. zaterdag, Museumnacht, geef ik driemaal een lezing voor het publiek. Zie mijn agenda.

POËZIE

Ook de poëzie floreert: in de nieuwe Awater staat mijn Lied voor Konstandinos Koukidis, met wat kunst&vliegwerk toch op twee pagina’s gezet. Zie ook deze website onder gedichten. Binnenkort overleg met mijn Engelse en mijn Griekse vertaalsters.

BALI

De bezigheden op Bali verliepen zo vrolijk en voorspoedig, dat er alweer andere uitnodigingen uit voortkwamen. Een dichter is een nomade, of liever, deze dichter is dat, dus graag een plek als bruggenhoofd en dan veel ervandaan & weer terug. Is het trouwens wel ‘bruggenhoofd’ of is dat een hypercorrectie?

Er komt nog een verslag van de reis en dat werk ik dan om tot een artikel; later meer over plaatsing ervan.

OVERIG

Van de drie essays die ik schreef te Athene, wordt er een geplaatst in de DWB van februari 2009 met het thema ‘Lieve God’; het tweede essay moet misschien nog een bewerking ondergaan; het derde essay, over Vodou en de klassiek-Griekse mysteriegodsdiensten, paste niet bij het thema en is nog niet af. Wel erg leuk om te schrijven, mede dankzij de inspirerende e-mail-correspondenties met prof. dr. Jan N. Bremmer (RUG) en collega-dichter Jan Lauwereyns (Tokyo).

Het Vodou-boek, Miroir des Mystères of Spiegel van Mysteriën, wacht ook nog op een strenge redactiehand. Wat een heerlijke tijd: volop inspiratie, volop tekst en taal en vrienden en reizen. Volop volle&nieuwe-maans-geluk J

28 sept, 22.00u

De dichter is terug en heeft een gedicht meegebracht uit Athene, Lied voor Konstandinos Koukidis, dat straks te lezen is in Poëzietijdschrift Awater, najaar 2008, jrg. 7, nr.3

14 sept, 10.25u

Zoek de dichter: http://www.flickr.com/photos/24147117@N08/

26 aug, 13.39u

Het uitzicht wordt ingeperkt door groeiende stellingen van de schilders die de buitenmuur weer fris knalgeel en knalblauw gaan verven. Ik heb bijna zin om mee te doen, dan wordt de dag misschien nog wat fleuriger, want er is een grijs wolkendek en weinig zon. Echt terug-naar-school-weer. Zonnebloemen op tafel, uit het gemeenteperk tussen de Almeerse rijstroken, die altijd ‘s zomers volstaan met die grote gele onhandige planten. Vrije pluk. Net als bij de appel-, peren-, pruimen- kersen-, en notenbomen in Almere – niet iedereen weet dat het gemeentelijk beleid is om die gewoon in de plantsoenen aan te planten en dat alle vruchten geplukt mag worden.

18 aug, 11.02u

Twee weken op Haïti hebben weer veel informatie en mooie foto’s opgeleverd. Ik heb nu een Kanzo (inwijding) van de andere kant gezien en dus ook alles mogen zien dat voor niet-ingewijden streng geheim is. Daar valt ook onder het maken van pakèt congo, een artistiek en vermoeiend werkje met kleurrijk resultaat, het maken van een asson, het rijgen van een kolye en het koken van enorme hoeveelheden eten J. Zodra ik thuis ben, vind ik een uitnodiging van de Nederlandse ambassade te Jakarta voor een schrijversfestival op Bali. Meer tropen en goden, maar nu hele andere/n dan die in het Caribische gebied.

11 juli, 20.29u

Mijn verjaardag was zo geweldig leuk en vrolijk! Negen aanwezigen, uit eten in het buitengebied in Almere. Lachend tafelen, wat een feest. Vandaag Vodou-werk, voor een particulier en voor het Tropenmuseum. Er komt veel weg achter mijn adviseurschap, om. rondleidingen geven en een presentatie op de Uitmarkt van Amsterdam (30-31 aug).

8 juli, 11.43u

De vijver is schoon en boordevol door de plensregen. Het geurt heerlijk buiten. Mijn verjaardag! Eerst een dagje hard werken, drukproef nakijken van het Italiaanse boek, en vanavond uit eten met familie en vrienden.

6 juli, 10.25u

http://tropeninstituut.nl/smartsite.shtml?ch=FAB&id=21827 De Vodoutentoonstelling wordt aangekondigd op de site van Tropenmuseum.

4 juli, 15.50u

Tropenmuseum vraagt nu ook of ik de introducties wil houden bij de tentoonstelling Vodou, kunst en mystiek, tijdens de Museumnacht op 1 november en later rondleidingen etc. Een van de conservatores gaat zelf halverwege juli naar Haïti, dit ivm de grote rituelen rond 16 juli en 25/26 juli, en hij zal veel foto- en filmmateriaal mee terugnemen. Dat worden mooie maanden, dit najaar.

2 juli, 13.16u

Sinds gisteren weet ik officieel dat ik ben voorgedragen door het Fonds voor de Letteren als de eerste dichter die Writer-In-Residence zal zijn op het fameuze N.I.A.S. te Wassenaar. In het tweede semester van het academisch jaar 2009-2010, dus van 1 februari t/m 30 juni 2010. Dat ik een aanvraag deed als dichter gaf de doorslag, werd mij meegedeeld. Geweldig, nu kan ik eindelijk enkele maanden ongestoord werken aan mijn project ‘Het periodiek systeem’, waar mediakunstenaar YuriGoul en ik al eens een game-versie 1.0 van maakten. Nu op naar versie 2.0, en natuurlijk een groot dichtwerk. Het N.I.A.S. biedt alle mogelijkheden tot gebruik van universiteitsbibliotheken en de boeken over chemie, gnostiek, mystiek, mysteriegodsdiensten, Nag Hammadi en alle overige werken betreffende het voorgeborchte van de in klassieke tijden nog ongescheiden academische disciplines in die UB’s ga ik hard nodig hebben. Ik maak op N.I.A.S. deel uit van de jaargroep en dat is een inspirerende werkomgeving; bovendien is de Translator-In-Residence in diezelfde periode iemand met wie ik graag uitgebreide gesprekken voer… Wat een geluk.

1 juli, 08.56u

Terug uit New York. De grote Vodouseremoni bij Mama Marie op zaterdagnacht was prachtig. Drie Haïtiaanse drummers die het enthousiast volhielden van middernacht tot zes uur ’s morgens. De Loa die zich kwamen presenteren waren in Rada om. Damballa, Lasiren (die had ik nooit eerder gezien), Erzulie Fredda, in Petro om. Erzulie Mapyang (ook nooit eerder ontmoet), Ogou Badagris en zeker drie andere Ogous, en twee Bossou’s. Mambo Suz en ik hadden de hele dag Mama geholpen met koken, zodat ik nu ook een goed aantal echte Vodourecepten heb. Houngan Erik was er, uit Montreal, en de Houngans Hector (met vrouw en kids), Michael en Brett. En de andere Maria, die deze zomer Kanzo doet, en zo’n vijftig aanwezigen, Haïtianen, Spaanssprekende New Yorkers, en anderen, allen zingend en dansend tot aan het ontbijt, dat er natuurlijk achteraan kwam, omdat Vodou een gemeenschapsreligie is en eten en drinken een belangrijk onderdeel is van een seremoni.

20 juni, 12.38u

Hoera, een nieuwe bril! Rood&paars en lichtgewicht. Met nieuwe glazen, multifocaal, dus even wennen. Eindejaarsdrukte, beoordelingsvergadering, eindgesprekken. En teksten maken voor Tropenmuseum. Staat mijn werk straks op de muren. Een heel gepuzzel, om goed leesbare en begrijpelijke teksten te maken van zoiets ingewikkelds als een onbekende godsdienst.

Robin D’Arcy Shillcock (2004), schilderij (gemengde techniek) in permanent bruikleen aan Letterkundig Museum, Den Haag (bruikleen C.M van Daalen), foto Michel de Groot

23 mei, 11.01u

Mirjam van Hengel van Querido stuurt me een berichtje: of ik de recensie van Gerbrandy in de Volkskrant gezien heb? Nee, dat heb ik niet. Snel naar de kruidenier op de hoek. “Waar de dichter zichzelf echter alle vrijheid gunt en de sluizen van haar woeste lyriek opengooit, verschijnen er overrompelende gedichten in de traditie van Walt Whitman, Herman Gorter en Allen Ginsberg.” (Piet Gerbrandy, dVk, p. 22, katern Cicero).

18 mei, 12.35u

“Taal is moed hebben: het vermogen op de gedachte te komen, die uit te spreken en zo in daden om te zetten.” (p.259 van De Duivelsverzen, Salman Rushdie)

Soms werkt de dichter voor de doden, soms voor de levenden: http://www.trouw.nl/deverdieping/letter-geest/article989703.ece/zedendelict_Grote_schoonmaak

18 mei, 12.14u

Op http://home.filternet.nl/~fn001073 :

© Maarten Wolterink

Het raadsoverleg tijdens de Politieke Markt op donderdagavond 16 mei, was een beschamende vertoning wat de bijdragen betreft van CDA en PvdA. Het CDA-raadslid riep jolig ‘het gaat toch over gedichten?’ en gaf zijn mening in knittelverzen: aan eenzame doden gedichten voorlezen is zonde van het geld, we moeten de eenzame levenden helpen! – in een volkomen ontkennen van het bestaan van eenzame doden. Het PvdA-raadslid blikte gemelijk mijn richting uit en zei dat hij het voorstel eerst nog wel sympathiek gevonden had, maar na het aanhoren van twee van voorbeelden van eenzame-uitvaart-gedichten (Eva Gerlachs ‘gedicht voor case 1385’ en Anneke Brassinga’s ‘Voor Vito Crimi’) was hij helemaal van mening veranderd, want ‘waar bemoeien die dichters zich mee? Wil die dode wel een dichter?’ en zo ging hij de volle vijf minuten spreektijd tekeer. Ik vroeg me in stilte op de publieke tribune af, of hij zo ook dacht over de monumenten voor de gevallenen in de Tweede Wereldoorlog. ‘Mijn’ GroenLinks-raadslid Aziz Adahchour, die het voorstel had gedaan na ampel overleg met de stichting Eenzame Uitvaart, verdedigde het met kalme vastbeslotenheid en heldere uitspraken, om. zei hij ‘dat de dichters er zijn voor alle mensen’ en dat het hier gaat om respect voor de overledenen, wat door de burgemeester onmiddelijk vinnig werd opgevat als ‘dan zijn we nu als stad zeker niet respectvol jegens die overledenen?’. Ook de overige aanwezigen leken Adahchour niet te willen of kunnen begrijpen, met uitzondering van het SP-raadslid, die als enige zich goed had geïnformeerd en vroeg naar voorbeelden van contracten van de stichting met andere steden. Na afloop zei Adahchour glimlachend tegen me dat hij er gewoon mee doorgaat, omdat hij het erg belangrijk vindt. De indruk bestaat ook dat er brede steun voor is onder de bevolking.

6 mei, 16.21u

Marjolijn meldt op haar website “Voor zover ik weet is alles wat hier staat waar.”, cf. www.marjolijnfebruari.nl. Daar heb ik toch moeite mee, met zo’n mededeling. Ik geloof niet zo in de waarheid van auteurs en in feiten al helemaal niet. “De door onszelf gegeven onjuiste beschrijving om onjuistheden die over ons worden verzonnen te weerleggen, en die uit een oogpunt van veiligheid ons geheime leven verhullen.” (p.51 van De Duivelsverzen, Salman Rushdie). Maar Marjolijn is geen argeloze filosofe, dus misschien wordt hier iets gezegd dat ik als arme dichter niet begrijp.

27 apr, 16.34u

Het college Poëzie en Mystiek II, in Leiden, bij prof. dr. J. Goedegebuure, over oa. werk van Ouwens, Faverey en Van Daalen, was verrassend en verhelderend. Het bleek dat Goedegebuure ervan was uitgegaan dat de twee gedichten Annunciatie en Het is de leegte die over is een reeks vormden. Dat is niet zo, maar de volgorde van gedichten in een van mijn dichtbundels is nooit arbitrair en de twee gedichten reageren op en met elkaar. Zijn lezing leverde een indringende overzicht van mijn dichterschap op en de consistentie erin qua thematiek en visie, omdat Annunciatie dateert van 1984 of 1985 en Het is de leegte… van 2007. Één studente had moeite met mijn visie in Annunciatie, die bijna tegengesteld is aan de roomskatholiek-dogmatische. Poëzie verstaat zich niet met dogmatiek, evenmin als met politiek. Bij beide gedichten is ook nog een poëticale lezing mogelijk, misschien zelfs noodzakelijk, dat gaf ook problemen. De studenten waren zelf docent Nederlands aan een middelbare school. Ik kreeg het ongemakkelijke gevoel dat de poëzie zich buiten de school ophoudt. Dat is niet anders dan ik zelf ervaren heb in 1962-1968. De School der Poëzie, www.schoolderpoezie.nl, kan er blijkbaar niet genoeg aan veranderen, en docenten zijn notoir overbelast. Mister Plasterk, meer geld voor de humaniora!

16 apr, 13.19u

Oi. Macje heeft problemen. Afgeleverd bij Mac House Hilversum, waar de profi ICT-schatjes hebben gediagnosteerd dat een verblijf in het Macjeshospitaal gewenst is. Nu dus met een leenMacje, dat met webcam en magnetisch stekkertje is toegerust. Anne stuurde me direct foto’s van mijn drie gedichten in ‘De honderd beste gedichten van 2007’J. Opgenomen zijn Pasen, Evangelie en De moeder de dichter. Fijn.

31 mrt, 14.05u

Hugo Claus’ werk ligt overal open in huis… De moed tot euthanasie: tot het laatste toe een groot mens. Vandaag is ook het afscheidsfeestje voor Sylvia Dornseiffer, 23 jaar lang directeur van het Nederlandse Fonds voor de Letteren, wel wonderlijk temidden van dit verdriet van Vlaams België and beyond.

29 mrt, 21.05u

Het grote interview gisteravond met Leonard Nolens, Jan Baeke en Anne Vegter in de Stadsbibliotheek van Den Bosch, cf. http://www.bibliotheekdenbosch.nl/index.php?option=com_content&task=view&id=337&Itemid=1, was een succes al was het bepaald niet druk… Leonard Nolens las sonoor voor uit ‘Bres’ (waar ik hem van hart de VSB Poëzieprijs voor toewens) en vertelde dat hij zong in het kerkkoor, Jan Baeke was stomverbaasd dat ik de vrouwenstem herkende in de laatste twee afdelingen van zijn dichtbundel ‘Groter dan de feiten’ en Anne was intiem, hilarisch en lief tegelijk terwijl ze vertelde en voorlas uit ‘Spamfighter’. Het publiek was erg gelukkig.

12 mrt, 12.24u

Vannacht al tijdig terug van Boekenbal. Het voorprogramma had wel wat: Tom Lanoye liet Kitty Courbois een daverende Julia spelen in een mooie Shakespeare-vertaling (van Tom?) tegenover een even oude Romeo, er was een mallotige oude Vlaamse zanger en mooie stukken uit oude films. Maar daarna was het leeg. Behalve houwdegen Mulisch. Kwam dat door het thema? De versiering was zo slecht dat ik mij zou doodschamen als ik er wat van meegenomen had. Wanneer was ik er voor het laatst, 2004? Het enige leuke was het diner vooraf, met Querido, Athenaeum en Nijgh. Niettemin met verve mijn jurk geshowd. Eigen handwerk, ERZULIE DESIGN, misschien maar eens ©.

7 mrt, 15.09u

Beste quote vandaag: I’m sure any Viking would agree that he would rather live in 2007 than in 1007, pragmatic as they were. Just show them a washing machine. Te vinden op http://www.interview.tyrfans.com. Met filmpje.

7 mrt, 9.09u

Literatuurlinks mailt mij een mooie recensie: http://www.clubpropaganda.nl/index.php?option=com_content&task=view&id=284&Itemid=42

6 mrt, 23.54u

Rachel Beauvoir-Dominique en Didier Dominique zijn de gasten van Tropenmuseum in de voorbereiding van de Vodou-tentoonstelling. Rachel is Haïtiaanse en een hele bekende Mambo, dochter van Houngan Max Beauvoir, ooit informant over zombie-gif voor Wade Davis’ The Serpent And The Rainbow. Een diner en een lang gesprek over de Loa. Wat een prachtige dag.

5 mrt, 16.08u,

Ga je mee naar het Boekenbal, plus voorprogramma en een diner vooraf, vraagt mijn uitgever Querido en stuurt mij de toegangskaart. Diner met mijn uitgever en auteurs, heerlijk. Maar de uitnodiging van CPNB levert een vreemde associatie op: er zit een heus flesje Cleopatra-ezelinnenmelk bij, met de mededeling op het etiket, dat CPNB t&m 22 mrt het oude-ezelhuis te Moergestel sponsort. Het thema is ‘de zilvergrijze generatie’. Jamaar, die is opgegroeid tijdens WOII. Bij Moergestel denk ik: Sint-Michielsgestel, dat er niet eens zover vanaf ligt. Het gevangenkamp voor schrijvers. Bij ezelinnenmelk denk ik aan ezels, niet aan Cleopatra.

3 mrt, 14.02u

Elke dag in maart een gedicht uit de nieuwe dichtbundel op http://www.gedichtenlijn.nl/omlijsting.html.

25 feb, 21.46u

Elke recensent behalve Ron Rijghard, neemt blijkbaar aan dat het titelgedicht van De wet… de letterlijke waarheid weergeeft. En die hemel in het laatste gedicht, is die ook echt? Het geluid van een vallende klinker (met dank aan Kouwenaar)… Wat een auteur al niet vermag.

25 feb, 10.15u

Ronald Ohlsen buigt zich als sonnettenkenner over mijn werk, cf. http://poezierapport.blogspot.com/, maar herkent helaas de endecasillabi niet. De Italiaanse regelvorm, zie http://it.wikipedia.org/wiki/Endecasillabo, blijft lastig voor recensenten. Ik heb me tranen gelachen over zijn beschrijving van de verhouding tussen gedichten en de werkelijkheid in de regel …de wetenschap dat er voor de eeuwigheid een literaire tekst is geschreven die hem voor volk en vaderland als een gewelddadige vrouwenverkrachter wegzet, moet hem hoogst onwelgevallig zijn. Dank, Ronald, kostelijk.

21 feb, 13.17u

De Zingende Zaag vraagt om een offerande-poëem en een protestants maandblad om een artikel over Vodou. De twee polen van het denken komen samen en divergeren weer, in een eindeloze, energieke en energie scheppende, beweging.

19 feb, 17.34u

Mieke Lelyveld van http://www.gedichtenlijn.nl/ heeft een ruime keuze aan voorgelezen werk opgenomen voor de maart-gedichten, ook het titelgedicht van De wet van behoud van energie. Het zou mooi zijn als dat te beluisteren valt via de telefoon. Er zijn veel radioluisteraars die het bij NPS Kunststof gehoord hebben en mij laten weten, dat het een sterke en indringende belevenis is en ‘moedig’.

18 feb, 18.24u

Oranje avondzonlicht zet het huis in gloed. Te duister om te lezen, te helder om licht aan te doen. Glazen werkblad vol papieren, witte bank, boeken en rozengordijnen, alles gloeit warm, sensueel. Er komt een Valentijnsfestival in Almere, met dichters en schrijvers en denkers en dans en muziek. Jeffrey, theaterman, helder als altijd, houdt me bij de les: hoe een aanvraag te schrijven en welke vragen daartoe te beantwoorden. Aan het Weerwater is het uitzicht eindeloos en overrompelend. Water, glas, weerspiegelingen.

15 feb, 10.51u

E-mail van Suz: A quick note to tell you all that I am okay in case you heard on the news about the shooting at my university. I was at the building where it happened. I usually read homework until my 6pm class. For whatever reason, today I decided to come home & read here & then drive back to class later. By the time I got to the parking garage the shooting was happening. I heard the news report on my way home. Suz doet haar PhD aan de Northern University of Illinois. Zes doden. Proberen die schutters om een dodenescorte te formeren, vlak voor hun zelfdoding? De situaties lijken op die grafvelden met doden, die in Egypte, in China en bij de Vikingen etc. werden meegegeven aan een hooggeplaatste gestorvene, om die in het hiernamaals te verzorgen. Bij opgraving interessant, in de verleden werkelijkheid een moordpartij.

13 feb, 19.08u

Poëzietijdschrifit Awater is onvindbaar, zelfs Atheneum heeft alleen een oud exemplaar. Dan maar even bij Querido langs lopen. Ron Rijghard schreef een heldere recensie, met veel inzicht in het titelgedicht. Ik onderschrijf met vrolijkheid zijn ‘de poëzielezer moet uit zijn schulp komen, uit zijn beschutte, gewatteerde opninietjes over wat kan en niet kan.’ Jahaa, helemaal goed. Nog leuker? De conclusie: ‘Geloof het of niet, het gaat weer goed met Maria van Daalen.’ Vind ik ook. Buiging links, buiging rechts.

8 feb, 10.20u

Wat een prachtig licht en stralende zon vanmorgen. Winterlicht, voorjaarslicht. Het Periodiek Systeem draait peinzend om z’n as na het gesprek met Ben Peperkamp, gisteren, over de elementen en de poëzie. De vernietiging door fluor, de onaantastbaarheid van edelgassen. Ik lees zijn dissertatie ter inspiratie.

1 feb, 9.55u

Een mooi gesprek gisteren bij NPS Kunststof, met Petra Possèl, over De wet van… en op haar verzoek het titelgedicht voorgelezen, altijd een vermoeiende acht minuten. Op de tegel die het radioprogramma voorlegt aan de gast van de dag, met schrijftstift, schreef ik: Zeg niet: wat een hitte. Zeg: wat een kracht, als vertaling van het zoveel ingetogener en bondiger Haïtiaanse spreekwoord. Bij de wijding, de Kanzo, werd het meermalen tegen me gezegd. Kanzo is een vuurritueel en de kandidaten krijgen vlammend vuur aangereikt en brandend hete voorwerpen, die gloeiend aanvoelen en toch de huid niet verbranden. Vuur maakt sterk, is kracht. Een Asogwe werkt met vuur.

30 jan, 18.21u

Leuker is dat allerlei vrienden en familieleden mij hun lievelingsgedicht gaan e-mailen. Dat heb ik nog nooit meegemaakt. Zelfs mijn nichtje die nog op school zit. Ze mag de bundel voor haar lijst lezen als ze wil. Dat is een verrassing.

30 jan, 17.58u

Of ik de nieuwe Awater al gezien heb, vraagt Miriam van Querido. Nee, hoezo? Een artikel van Ron Rijghart over de nieuwe bundel. Miriam mailt mij per omgaande twee citaten, want Awater is zomaar niet verkrijgbaar in Almere Buiten, daar moet ik morgen bij de VUboekhandel naar op zoek: ‘Het titelgedicht van deze nieuwe bundel is een vijf pagina's tellend relatiedrama, dat alles bevat dat Van Daalens poëzie goed maakt.' en 'Van Daalen schept op een knappe manier verwarring, speelt met feit en fictie en overschrijdt de grens naar het esoterische. Ongemakkelijk, met recht.' Toen ‘Het schervengericht’ van AFTh werd gepresenteerd, sprak Adri lovende woorden aan het adres van uitgever Annette Portegies en prozaredacteur Sander Blom. Ik zeg het hem direct na. Zonder Annette en Sander was deze bundel niet zo goed geworden. Sander is natuurlijk ook mijn prozaredacteur, maar evengoed draagt het vertrouwen in beiden bij tot wat ik maken kan. Querido bloeit, dat was al enige tijd duidelijk.

30 jan, 11.41u

Vanmorgen werd ik wakker met de plot van een heuse Vooodooothriller. Ik heb er even geen tijd voor, want het Vodouboek moet uit de vingers, maar de inval is zo verschrikkelijk grappig en zo doenbaar ook, dat ik zal proberen om het in de marge van het echte werk uit te schrijven tot een leesbaar manuscript. De Vooodooomoord die ik bedacht heb, is plausibel en uitvoerbaar en de moordenaar zou vrijuit gaan. Met dank aan de Haïtiaanse filmer Arnold Antonin, die ik vorige week sprak in Genève, tijdens het bezoek aan de Vodou-tentoonstelling in het Musée d’Ethnographie, dezelfde tentoonstelling die later dit jaar naar Tropenmuseum verhuist.

26 jan, 19.19u

Woeah! Een forse recensie van Guus Middag in NRC van gisteren (vrijdagbijlage Boeken). Anekdotische poëzie ‘waarin je zomaar een uur of wat kan weglezen – als in een dagboek, of een weblog, allerlei stemmingen en belevenissen door elkaar’, ‘… een eigen stemgeluid, levendig, gevarieerd’. Mijn weekend kan niet meer stuk. Al is in mijn werk de mens op hilarische wijze ook engel en god, zodat Middags opmerking ‘blijkbaar hoorde alles in deze bundel min of meer bij elkaar’ een treffende observatie is, die het anekdotische prompt ontkracht.

2 jan, 13.22u

Vandaag is kunstvriendin Marlo jarig. Gefeliciteerd, Marlo! Ik kom ook vanavond. Zie voor Marlo’s prachtige fotowerk www.marlobroekmans.com en de cover van mijn boekje Die te Oostum (Philip Elchers/St. Oude Groninger Kerken, Groningen 2002). En mijn eerste interview nav mijn nieuwe dichtbundel staat vrijdag 11 januari in FD.

31 dec, 10.01u

De boekpresentatie was een feestje met veel oude vrienden en vriendinnen, collega’s, studenten. Mijn twee beste vriendinnen ken ik al veertig jaar en ze komen altijd. De eeuwigheid in enkele vrolijke begroetingen. Boekhandel Selexyz had ons achter de enorme glazen pui geplaatst zodat men van buiten, vanaf de roltrappen, goed zicht had op de voorlezende dichter en Ego, mijn Nigeriaanse drummer die zich in het zweet werkte. Boven ons was het plafond opgetild tot de derde verdieping van het warenhuis, zodat hoog in de hemel mensen over de reling hingen en Ego de ruimte vol geluid gooide. De complimenten van mijn prozaredacteur omdat ik zo mooi en helder voorlas!

14 dec, 22.40u

En de prijs voor de beste kerstwens gaat dit jaar naar de kerstkaart van het Tropenmuseum, met een handgeschreven ‘Moge de heiligen, de loa’s en het Kerstkindje je levenspad in 2008 met geurige bloemblaadjes en ’n drupje rum plaveien’ (was getekend Frans, Paul en Martha). Waarnaast als goeie tweede eindejaarsbericht een verzoek van een studentenblad om een nieuwjaarsgedicht met het argument ‘Ons budget is heel erg klein, dus meer dan een fles wijn, een doos chocola, een gratis nummer van de Qualia en natuurlijk eeuwige roem kunnen we u helaas niet aanbieden.’ Dat is de eerste keer dat iemand mij eeuwige roem aanbiedt en daar doe ik het onmiddelijk voor.

2 dec, 14.40u

Toen ik gisteren na een geslaagde dag met de Werkgroep Poëzie van VvL naar huis liep, kwam ik Sinterklaas tegen. Op het Waterlooplein, ter hoogte van café restaurant Dantzig. Zwarte Piet stond in de deuropening van het café en zwaaide naar hem dat hij daar naarbinnen moest, maar Sint was wat afgedwaald omdat hij zijn mijter moest vasthouden tegen de windvlagen. Ik kwam oog in knipogend oog met Sinterklaas te staan op de koude, lege hoek bij de gracht. ‘Ik heb mij netjes gedragen, Sint!’ zei ik haastig. De Sint liet zijn mijter los, boog zich met zijn volle jonge twee meters goedkeurend over mijn verwaaide persoontje en sprak mij kalm toe met warme chocolademelkstem. In de verte riep Piet. Sint keek op, knikte hoffelijk en waaide statig het plein af en het restaurant binnen. In de krantenkiosk op Centraal Station zei ik: ‘Ik heb Sinterklaas gezien’, tegen de donkere jongen die mijn NRC stond af te rekenen. Hij keek op en knikte blij. ‘Ja, hij was hier vanmiddag ook, bij de NS informatiebalie en iedereen ging hem een zoen geven!’ Sint, die is typisch Nederlands, terwijl hij uit Spanje komt. Typisch Nederlands, dat is een mix, van Frankisch tot Indonesisch tot Spaans en Joods en Arabisch.

29 nov, 10.02u

Een mooi interview bij IKON Het Vermoeden op zondag jl., een nieuwe dichtbundel, presentatie op 27 december, later in 2008 komt mijn Italiaanse vertaling uit en ik werk gestaag aan het Vodouboek. Zelfs al sneeuwt het bijna, alles bloeit.

17 nov, 10.39u

Redactie Religie&Filosofie van TROUW heeft er weer een vrolijk stukje van gemaakt, van de aankondiging van mijn aanwezigheid bij de presentatie van ‘Café: Meer!’, een nieuwe website. In de Mozes&Aäronkerk. Mozes kriebel! zeiden wij als kinderen bij wijze van krachtterm.

16 nov, 23u

Jorrit van twee-hoog, beetje onvast op de benen en met gast die pas aangeeft Engels te spreken als ik mij afvraag of hij te verlegen is om te antwoorden, belt aan omdat de deur van de hal niet open wil. Hee! Het slot zit vast. Papa Legba moet mij vandaag hebben zeker, waarom. Omdat ik de groeten krijg van ‘Ink’, zegt Jorrit. Ken ik een Ink? Oh! ‘Inkie van der Hoeven,’ zeg ik met stelligheid, en Jorrit knikt goedkeurend. ‘Ze kent je nog van vroeger.’ Jazeker, ik heb met haar in de klas gezeten. Ze is wiskunde gaan studeren. Wat een bijzonder bericht ineens. Wat een geluk dat ik weer in de randstedelijke beschaving woon en dat vrienden van vroeger zomaar opduiken. Inkie krijgt een uitnodiging voor de presentatie van ‘De wet van…’, want daar staat een gedicht in over het Gereformeerd Gymnasium op de Keizersgracht. Als ik haar niet tijdig vind, hoop ik dat ze dit leest en mij belt.

9 nov, 13.56u

DWVBVE, De wet van behoud van energie, is in de vaardige en betrouwbare handen van mijn liefste uitgever, Annette Portegies. Meer dan tienduizend woorden, dat boek staat als een huis. Komt uit in december! Mijn prozaredacteur Sander Blom noemt mij nu steeds Racine, naar mijn nom vayant Fouyé Racine Bon Manbo.

25 okt, 14.52u

Een klein, vast publiek en een van de meest bijzondere dichters van Nederland, die in 2005 door de KB al gedoodverfd was als de vaderlandse dichter – een positie waar hij niets van moet hebben: H.H. ter Balkt. Hij leest als een profeet, met de passie voor taal die de enige is, voor een dichter. Een prachtige avond.

24 okt, 11.45u

Gisteravond een lezing over Vodou in Het Glazen Huis, vanavond een interview met dichter H.H. ter Balkt in CCCorrosia. Almere is niet het achterland van Amsterdam maar de voorhoede, de ‘avantgarde’. Kleinschalige initiatieven die een grote uitstraling zullen krijgen. Kleinschaligheid is een nieuwe keuze in vormgeving van evenementen, die grootschalig belangstelling weet te wekken voor zaken als religie(s) en literatuur. De lezingencyclus over religies ‘Talking2U’, cf. http://www.detransparanteverbinding.nl/nieuws071018_talkin2u_07.htm, blijkt een vorm van interreligieus gesprek te omvatten, en mijn Spreek Uur is een plek waar een dichter ineens twee uur aan het woord mag zijn in plaats van de gewone gejaagde tien minuten een versje ‘doen’ op een festival. En er is meer in de maak…

PS: Ad ‘Geloofsafval’, zie http://www.transparanteverbinding.nl/relizapp/pers/trouw_geloofsafval.jpg (scan). Antwoord op vragen: het probleem deed zich voor op 7 mei 2006 in De Lawei (Drachten). Maar sinds ik mijn twee inwijdingen heb gehad, juli 2006 en augustus 2007, heb ik nergens meer last van. Vodou = woman power J

15 okt, 22.09u

Mijn ‘Geloofsafval’ in Trouw van afgelopen zaterdag, met medenemen van het multicultirelifestival in Almere, cf. www.relizapp.nl. Veel belangstelling voor Vodou, niet in het minst doordat Pablo en ik, allebei met een Haïtiaanse franjehoed op, onverstoorbaar in gesprek waren over de religie, terwijl de vele fotografen geen genoeg kregen van de kleurige uitstalling met drapo, boutey, asson, en allerlei andere Vodou art objects. ‘Heeft u ook een boek in het Nederlands’ was een veelgehoorde vraag. ‘Nee, mevrouw, dat ben ik aan het schrijven’.

Zie ook http://www.transparanteverbinding.nl/relizapp/fotoos1410/index.html

1 okt, 13.24u

‘Le Maryaj Lenglensou’ is een film over een opera met die titel. Bloedbruiloft in Haïtiaans Kreyol, een film van Hans Fels die vrijdagavond in première ging tijdens het Filmfestival. Prachtige film, 93 min., over Haïti. Respectvol gemaakt. De personages zijn zelf soms Loa, zoals de bruid ‘Rose’ (Erzulie Fredda), de spreker ‘Antoine’ (Baron) en ‘Lenglensou’ zelf, in Vodou bijgenaamd ‘vat vol bloed’.

24 sept, 15.22u

NCRV-televisie, programma Schepper&Co, VPRO-radio, programma De Ochtenden, binnenkort IKON-televisie, programma Het Vermoeden. Bovendien zijn er volgend jaar diverse tentoonstellingen waar ik als adviseur bij betrokken ben. Alles vanwege een ongezochte unieke deskundigheid als Vodou-kenner. Wonderlijk. Nu nog een boek en een proefschrift.

4 sept, 18.04u

Mijn werknaam of nom vayant is Fouyé Racine Bon Manbo: ‘de mambo die in alles naar de essentie zoekt’. Mooi, hoor. Het Haïtiaans Kreyol betekent niet helemaal hetzelfde als de Franse leenwoorden in het Frans, de orthografie is ook anders. Van onze Nederlandse Consul enkele mooie foto’s van de rituelen aan het einde van de inwijding, die ruim een week duurde. As. zondag geef ik een lezing als Mambo, en ik zal wat laten zien als power point presentatie.

2 sept, 16.42u

Ki jan ou ye. Hoe gaat het met je. Het Haïtiaans Kreyol zingt nog in m’n hoofd na de dagenlange (en nachtenlange) rituelen van de afgelopen weken. Sinds kort mag ik mij officieel Mambo Asogwe noemen. Ik heb ook een nieuwe naam gekregen. De naam is niet geheim, integendeel, het is mijn ‘werknaam’. Daarnaast heb ik een geheime naam gekregen, alleen bekend aan een handjevol ingewijden. De functie hiervan zal ik in mijn boek toelichten. Officieel mag ik nu ook werken als Mambo. De eerste aanvragen kwamen al binnen, zag ik.

11 aug, 16.29u

Vandaag een uitgebreid artikel in De Telegraaf over ’s Neerlands eerste (aanstaande) Vodou Mambo. Mooi interview, leuke foto’s, eentje zelfs op de voorpagina. Ik heb, begrijpelijk, veel binnenpret…

9 aug, 15.39u

Cat houdt haar vakantie bij de Vikingen op de Far Oer eilanden, en doet daarvan levendig verslag op haar eigen TYRforum. Citaat: ‘[Kari] then drove me (…) to the end of Runavíker Kommuna, the southern tip of Eysturoy from where you can see Nólsoy, Tórshavn and even Sandoy. The sky was cobaltblue and the only thing we could hear was the munch-munch of the sheep on the grass. There’s three large modern windmills on the tip there, which is why the locals call this spot Golgotha.’ Mooie moderne heidenen J!

9 aug, 14u

Zes kilo nieuwe kinderkleertjes: van de kinderkleding winkel www.beauenbelle.nl, als donatie voor de doodarme kinderen van de tempel op Haïti. Of ik die kan meenemen. Al moet ik ermee in het vliegtuig (als de koffers te vol zijn), ze gaan mee. Wat een lief geschenk. Van een dame die mijn Vodou-uitleg in het radiointerview bij Casa Luna (dd. 28 mei jl.) zo mooi vond. As. zondag ben ik te beluisteren in het NRCV radioprogramma Schepper&Co.

3 aug, 22.51u

Vanmiddag in de tuin, in de zon, landde er een uiterst merkwaardig gevalletje op mijn tuintafel, vlak naast de krant: een geel-zwart wespachtig beestje, dat een plooi van een rond blaadje tussen de kaken geklemd hield, het blad precies groot genoeg voor hem of haar om op te staan. Snorrend vloog het even later weg, op het blaadje. The Yellow Surfer. Henk van Halm van TROUW mailt me net dat het een behangersbij is, en jawel, er staan mooie foto’s van d’r op internet. Ze knipt d’r surfplank uit rozenblaadjes en woont in dood hout. Dat is allebei voorradig in de tuin. Wat een rijkdom aan flora en fauna.

30 juli, 09.42u

Een ervaring rijker, en weer thuis. De goudvissen leven nog. De terugreis was hilarisch: Business Class van Kaapstad naar Londen omdat er iets mis was met mijn kaartje. Reizen van Durban naar Kaapstad en Stellenbosch. De Tafelberg van alle kanten gezien en gefilmd. Een wonderlijke berg. Lezingen: vijf in totaal. Er was nogalwat verbazing over mijn uithoudingsvermogen, maar ik krijg energie van een goede lezing – misschien heeft het iets Vodou-trance-achtigs. Één lezing over poëzie (16 juli) en één spontane over Vodou (18 juli), op het Congres te Durban, de laatste omdat iedereen ernaar vroeg. In Kaapstad, in het Huis Der Nederlanden, een bijzonder geanimeerde lezing met Power Point over Vodou (24 juli). Publiek: ruim vijftig aanwezigen, dat was veel, werd mij gezegd, en dat terwijl het winter was en hard regende. Talen van de aanwezigen: Afrikaans, Engels, Duits. Mijn lezing was vooraf uitgebreid aangekondigd in het grootste dagblad, Die Burger. Twee colleges aan de universiteit van Stellenbosch (24 en 25 juli), het tweede op verzoek van een docent die aanwezig was bij mijn eerste college en geboeid door mijn voordracht en doceerkwaliteiten. De studenten waren intelligent, en stelden doorlopend vragen terwijl ze uitsluitend Afrikaans spraken. Ik had ditmaal weinig moeite met het begrijpen van de taal, blijkbaar went het. (In maart 2006 ging het moeizaam.) Er stond afgelopen week een groot interview met mij in Die Burger, en op het vliegveld kwam een journalist een interview opnemen voor de webstek. Prof. Dorothea van Zyl nam het interview af, dat was grappig, want wij stonden diepernstig te praten met twinkellichtjes in de ogen, omdat wij al heel wat hadden doorgenomen in de afgelopen dagen in Stellenbosch. http://www.dieburger.com/Pages/MultiMedia/Video.aspx?uuid=14.0.2889995447

14 juli, 15.26u

Airport Charles De Gaulle. De eerste mensen met wie ik in gesprek raak, is een familie uit IJsland. Ik herkende de taal niet aan de klank, maar de moeder had een babyboekje, en de taal erop zag er onbekend Scandinavisch uit, dus ging ik vragen stellen. Van een dichter wordt geaccepteerd dat je over taal wilt horen, en zo heb ik in de Almeerse bussen en dreven regelmatig gesprekken met Ghanezen die Twi spreken, en het mij voorzingen, omdat het een toontaal is. Maar nu die groep IJslanders. Vier grootouders. Twee ouders. Één kindje, meisje, ca. 4jr oud. Het geeft mij het gevoel dat IJslanders uitsterven. CDG is wel de lelijkste airport ooit. Alles onvindbaar bovendien. Ook vast van Mitterrand. Nu zit ik in de zon naast een met glas afgesloten fontein met groene alg, samen met een Canadese familie uit Alberta, die net als ik vanavond doorvliegen naar Jo’burg. Ze slapen om beurten op de stalen stoelen die al niet eens lekker zitten. Ze hebben bogen en pijlen bij zich want ze gaan op boogschietsafari in Zuid-Afrika. Alsof er in Canada niet genoeg beesten zijn. Ja, ze eten het ook op, en beginnen mij uit te leggen hoe je een zebra vilt. De mama schiet niet, alleen pa en zoon. Ik werk aan mijn lezing van maandagmorgen, want daar krijg ik nu, in deze letterlijk liminale situatie, aardig zicht op.

13 juli, 10.01u

Vrijdag de dertiende, altijd een geluksdag. Die begon gisteren al, met het afronden van de vertaling van 39 gedichten van Albino Pierro ism. Silvia Terribili, waarop Silvia mij een cd-bon cadeau deed, ik toen een dvd ging kopen, er een gratis bioscoopkaartje bij kreeg, maar meteen ben doorgelopen en de nieuwe Harry Potter ben gaan zien, temidden van de vele Engelstaligen die in Almere wonen. De film is weinig meer waard dan een gratis kaartje, jammer van de drie jonge hoofdrolspelers die als acteurs gegroeid zijn en van wie de ontwikkeling mooi is om te volgen. Maar Alan Rickman is mijn echte favoriet en voor de luttele minuten dat hij in beeld is en de weinige droge woorden die hij zegt, zit ik de twee-en-een-half uur graag uit. Let op de scene waarin hij uiterst sexy en eindeloos traag, alleen het woordje obviously voortbrengt.

10 juli, 0:47u

Jarig op zondag en even nietsdoen in de zon, met Ago, drummer uit Nigeria, en zijn Milou, en Cat natuurlijk… die een werkelijk prachtige witte stola voor me gebreid had van hele zachte merinowol. Met hartjes ingebreid, voor Erzulie Fredda. Vandaag de rust ingehaald door nog een tweede boek af te maken - niet het Vodouboek, dat komt ook nog…

6 juli, 0.00u

Een jaar geleden was ik in New York, onderweg naar de Vodou Sosyete waar ik lid inmiddels van ben. ‘Werk je al voor cliënten’, vroeg mij een houngan vandaag. Ik vertelde hem van mijn ervaringen. Alleen al daarover zou ik een boek kunnen schrijven - en ik begin pas, en ben nog niet eens mambo. Het is talent en oefening, net als elk ander kunstenaarschap.

25 juni, 23.47u

‘Waar dient dit voor’, vroeg de journalist belangstellend, in de verwachting dat alles in mijn huis zou zijn toegesneden op (a) Vodou en/of (b) poëzie. ‘Nergens voor’, zei ik opgewekt. Het is prettig dat er nog altijd dingen mogen bestaan die nergens goed voor zijn. Het is gewoon wat het is. De fotojournalist die even later opdook, zette grote ogen op bij het woord Vodou (‘voooodooo’), maar maakte met grote inzet prachtige foto’s in het buitengebied, terwijl het enorm woei en regende, en ik met de machete’s van Ogou door de plensregen rende, tot grote vrolijkheid van een clubje kinderen dat meeholde en –danste en ook op de foto wilde, zonder een blik op de twee uiterst scherpe messen. Tweehonderd meter verderop, terug in huis, zei de interviewer verbaasd ‘…maar het regende hier helemaal niet’, dat was ook zo, en toen ging de fotojournalist snel weg. Ik wens hem toe dat het allemaal geplaatst wordt, en dat hij er goed aan verdient.

24 juni, 20:05u

The Voo–doo Doo–doo Institute for Demographic Studies has shown that residents of My Street have a higher income, live three–and–one–half years longer than the national average, and are very noisy. Research, however, has not shed any light on the origins of the belief that any of this has to do with you know what. Sceptics, of course, claim that attributing good fortune to conditions over which one has no control is understandable, a kind of safety valve for the psyche, a de-stressing little smile in the face of the great Existential Maw which sooner or later devours us all.

24 juni, 0.47u

Junihectiek. Vergaderd over DWB jaargangen 2008 en 2009. Vergaderd over de eindbeoordelingen van de Tweedejaars Poëzie. De zevende dichtbundel ingeleverd, dat is een opluchting. Voorgelezen op Sunsation, samen met oa. Diana Ozon, Gerard Stigter, Tomas Lieske en Bart Chabot. Jammer dat het zo nat was. Het leukste cadeautje van afgelopen week was de vraag of ik een regel uit mijn eigen poëzie op mijn eigen huis wil, of ‘op een prominente plaats in de wijk waar u woont’. ‘Dan woon je dus voortaan bij die dichtregel’, zei Cat nuchter, ‘dat is makkelijk, zeg.’ Het was interessant dat ze de dichtregel geen persoonlijk voornaamwoord meegaf - terecht, omdat zo’n ding een object wordt.

13 juni, 16.25u

Marein Baas geeft toestelling tot overname van zijn hilarische gedicht nav mijn bisschoppelijke Vodou-affaire. Marein is de zoon van de koster van de roomskatholieke St.Bavo-basiliek waarin ik oorspronkelijk mijn intrede in de RK Kerk zou doen. Dichter onderschrijft niet het bisschoppelijk standpunt.

Een gebed om steun tot Maria van Daalen

Een steun tot Maria van Daalen

Dans voor me Maria

Mijn lucht is hemelsblauw

Geef me regen, dans Marieke

Maak mijn dagen grauw

Spreek voor mij Maria

Ik heb maar één tong

Wees mijn Via Dolorosa

Spreek en splijt je mond

Rook Maria, rook en spiegels

Zondagochtend, zang en licht

Bloed en lichaam, bidden, mirre

Kribbekindje, zoet gedicht

Neem mijn haar Maria lief

Neem mijn lokken voor je pop

Mijn lippen voor je speldenkus

Kroon jouw doorns op mijn kop

Neem mijn zweet voor jouw bezwering

Nagel nagels in mijn hand

Dans met mij moeder Maria

Dans voor God in Nederland

12 juni, 12.58u

Na terugkomst is de vijver stil. De goudvissen zwemmen happy rond. Nergens ook maar 1 klein bruin kikkertje. Exodus zonder reigers blijkbaar. Volgend jaar weer. Om 4u ’s morgens een geweldig kabaal, als van een schorre ekster. Oh nee, kwaak! Er woont nu weer een groene kikker in. Eentje, die telkens verbaasd ophoudt met kwaken omdat er niemand terugkwaakt.

11 juni 23.01u

De tuin van Park&Poëzie te Middelburg blijkt verborgen achter een oude stadsmuur en vol rozenboompjes met stralend-witte rozen. Als ik ga lezen verschijnt er een spitsmuisje onder mijn stoel, ook het uur erna, en alleen als ik poëzie lees. Iemand plukt een spinnetje uit mijn haar. De groene kikker in het vijvertje staart mij aan alsof hij zijn oogjes niet geloven kan. Een vriendelijke mevrouw heeft al mijn artikelen uit Trouw paraat, een andere mevrouw vraagt naar Vodou, en zegt verbaasd: ‘Ik hoor hier in drie minuten meer interessants dan bij de Zenboeddhisten in een uur’. Liesbeth en ik doen gezellig, en goed vals, de tweespraak van de held O. met dame P., tot hilariteit van de vele aandachtige aanwezigen.

8 juni, 16.47u

Koningin opent schouwburg met onthullen van haiku: water, glas en licht / monument van verbeelding / in een nieuwe stad . Monument van verbeelding. Hoezo, is die dan onlangs bijgezet? Verbeelding is bewegelijk, monument griezelig niet. Niet bijzonder haiku want welk seizoen? Heel erg: er staat geen auteursnaam bij. Ook niet op de granieten steen die bij ingang in de vloer komt. Ik heb het nu wel gehad met dichtregels in de openbare ruimte, geloof ik. Ik hoor ze liever in de hoofden. Heel goed: het manifest van Joost Zwagerman. Allemaal kopen dat boekje! Bijna zeven euro, dus bijna voor niks zelf links leren omdenken. (Herdenken?)

7 juni, 13.09u

Juni rozenmaand. Maar ook libellenmaand, kikkertjesmaand, en tientallen andere spring- en vliegbeestjes. En een tuin vol bloemen, en dagelijks warme rooie tomaten en aardbeien. Zelfs een zwarte bes - wat er verder aan de struik hangt is nog groen als een kruisbes.

Het gesprek met Maria Barnas gisteren was een bijzonder heldere ervaring. De aanwezigen waren blij en Maria zelf was erg tevreden. ‘Jammer dat het niet is opgenomen!’ Dit omdat er zoveel inzichtelijks over haar werk werd gezegd. Maar juist die unieke situatie, dat het 1x echt gebeurt en dan nooit weer, maakt het sterk.

5 juni, 20.34u

De Rijksvoorlichtingsdienst heeft in haar grote wijsheid besloten dat ik de opening van Schouwburg Almere mag bijwonen in het persvak, met accreditatie. Een perskaart en een vleugje brutaliteit doen wonderen. Net Vodou. Goed zicht op Hare Saaie Meid plus Dogtroep voor niks, en helemaal vooraan. Staanplaatsen, dat wel, denk ik.

5 juni, 15.52u

Gisteren naar begraafplaats Nieuw-Valkeveen, Naarden-Bussum, altijd een prettige fietstocht. De plantjes van Machiel&Ineke op het ouderlijk graf waren niet florissant, dus veel water erover gekieperd. Oja, de mevrouw die mij de fiets verhuurde op het station, kreeg een blik van herkenning in haar ogen en ging toen de groeten doen aan Gerard en vooral Machiel. Daar bleek later nog een verhaal bij te horen. De voorouders maakten er zo een vrolijk dagje van, ook met een glaasje witte wijn op een Bussums terrasje.

3 juni, 13.47u

Dinsdag viel mijn Olympus 4.0megapixel in de vijver bij het fotograferen van de kikkertjes. Een tijdje deedtie niks meer, toen begonnie te sputteren en nu istie weer helemaal goed. Noujazeg. De fotootjes zaten er nog op, bleek later. Heb intussen een camcordertje (99,99€) gekocht voor Zuid-Afrika en Haïti.

3 juni, 10.37u

Gisteren heeft iemand mij onder het buffet uitgelegd dat eksters ook kleine kikkertjes eten. Oh gelukkig, dus geen niet-soort-typische reddingspoging (cf. 30 mei). Weer reisdagen, mijn weekend valt zo op maandag en dinsdag. Zaterdag: nu officieel bestuurslid van VvL voor de Werkgroep Poëzie, plus vergaderingen van Vvl, VSenV en LIRA, pffftt, erna eten in De Industrieele Groote Club met een 80 à 100 auteurs, waaruit we mogen opmaken dat het de stichting voor de wind gaat – een toepasselijke metafoor bij de inrichting van het vier verdiepingen tellende gebouw op een hoek van de Dam, bijv. de handgesneden rozetten in de eikenhouten lambrizering (één roset leek sprekend op een tekening van opa Machiel Wilmink die Cat sinds enkele dagen als tattoo draagt, zie voor tekening www.mariavandaalen.nl/rozenkrans bij het gedicht dat begint met de regel ‘Zoals de rozen bloeien aan hun struik’), de gebrandschilderde ramen, de Jugendstil vazen, de Art Déco opengewerkte luchters, het vele keramiek aan pilaren en de wanden van het trappenhuis, de schilderijen uit 19e eeuw, de tinnen kannen en borden, het stenen haardstuk met schepen met bollende zeilen, en al het andere dat de grootheid van de natie moet verbeelden. Gerard zei dat hij er een tijdje lid van is geweest, en dat het een groot Heer-Bommel-gehalte heeft.

Vrijdag was de oratie van Johan Oosterman aan de Radboud universiteit, met een klein symposium vooraf. Collega’s hielden causerietjes over onderwerpen buiten hun vakgebied, zodat Jos Joosten een spannend&hypersnel stukje deed over de poëtica van Boendale, Odile Heynders, auteur van Correspondenties (AUP, 2006) Emily Dickinson las naast Hadewijch, en Wim van Anrooij de website bezag als convoluut. Fascinerende middag. Goeie oratie ook, ‘In daz niderlant gezoget’, dat is geografisch het Rijngebied van Keulen stroomafwaarts, ongeveer tot ‘niumagen’, Nijmegen.

30 mei, 07.31u

Drie enorme zwartblauwwitte eksters zitten op een armlengte afstand op mijn tuintafel. Er is nog net het tuinraam tussen, en een gordijn, waar ik voorzichtig langs spiek. Drie eksters? En ze krijsen. Ze hebben mij wakker gekregen met een geschetter alsof de wereld vergaat. Onder de tafel die akelige rooie kater die al vaker de sfeer is komen verpesten. Hij heeft de staart tussen de poten en probeert weg te komen. Maar dat gaat ’m niet lukken. Drie eksters bestrijken vliegensvlug de hele tuin, met hun veren op stand maximum en de snavels vooruit in duikvlucht. Ze sissen en schreeuwen. Met het heen en weer vliegen tussen de coniferenhagen lijkt het alsof drie mannen in de gang van een doolhof oefenen in speerwerpen. Waarom? Het eksternest zit ruim buiten de tuin, in een dun boompje van het gemeenteperk. Daar durft die kat niet in. Wat die rover hier doet… Misschien op jacht naar de kleine bruine kikkertjes, die nu rondzwemmen in de vijver? Maar waarom zouden de eksters die kleintjes verdedigen? In de vijver is het stil. De meeste kikkertjes zitten beneden in de modder, en de goudvissen halen opgelucht, eh…, adem.

29 mei, 17.14u

Een oud Surinaams spreekwoord zegt ‘Ba soekoe, ba fini, ba tjarie’, je zocht ernaar, je vond het, draag het nu! Own it. Dat komt straks, met de gedenkwaardige weken als ik naar Haïti vlieg met de andere Kanzokandidaten, en gedurende twee weken de rituelen letterlijk op ons hoofd zullen neerkomen. Het is vandaag de sterfdag van mijn moeder (1922-1969). Familie en voorouders zijn je bodem, je grond, je voeding. Ik heb een nieuw gedicht voor mijn moeder geschreven dat ook in de bundel komt en dat ik niet kan voorlezen. Profi met te grote emotie.

29 mei, 16.56u

Een bevlogen week&weekend. Donderdag uitreiking van het Kunststipendium (Knststpndm?) aan Rijksuniversiteit Groningen, waar ik als juryvoorzitter de jongens en meisjes iets te streng heb toegesproken, zo bleek mij na afloop. Dat was niet helemaal de bedoeling, het is toch een feestje, zij het met de kanttekening dat het stipendum bedoeld is om zelf iets te maken, niet om kunstenaars in te huren en dan iets (zelf) te organiseren. Zelf maken vereist durf en visie van een ander gehalte dan die in het wetenschappelijk discours bekend is, al riep Simon Kuipers, voorzitter CvB, in antwoord op mijn speechje dat ook de wetenschapper eenzaam en onbegrepen is J. Ik geloof het graag al heb ik er geen last van en ik heb twéé hoofden, een poëtisch-priesteressenhoofd en een wetenschapskoppie. Later die nacht M’rjet weer eens uitgebreid gesproken, en vrijdag Mathilde, eindelijk! Goed weer even in het noorden te kunnen zijn. Zondag naar Antwerpen, om de Vlaamse diptiekententoonstelling op de laatste dag te bewonderen, en het handwerk van Cat, die zich twee jaar uit de naad gewerkt heeft. Eer van je werk, dochter, ik ben trots op je!! Het beeldschone Maria in Sole diptiekje van Geertgen tot St. Jans hing er natuurlijk ook, met het transcript van een brief (1982) van Gerard Reve ernaast. Dat zijn dan twee literatoren die er weg van zijn. Mijn Rozenkrans-reeks (1994) is erdoor geïnspireerd, zie elders op deze website. ’s Avonds naar de voorstelling Don’t Hit Mama in de nieuwe schouwbrug te Almere. Wat een energie. Verrassing: het gebouw heeft aan de binnenzijde iets heel intiems. Maandag naar Casa Luna, radio 1. Heen&terug per speciaal vervoer: Oh Lord, Won’t You Buy Me A Mercedes Benz! Een Rolls mag ook, al is dat niet best voor het milieu. Het radiointerview werd gezellig gehouden voor een lcd-scherm met knappend houtvuur, in twee designschommelstoeltjes die wiebelden. Vond vanmorgen allerlei lieve en geïnteresseerde emails van luisteraars, en meer verzoeken om interviews ‘want u kunt het zo goed uitleggen’. Mag ook wel toch, na decennia leservaring?

20 mei, 17.43u

Schrijft mij W, net terug uit Haïti: ‘Het was een heel nuttige reis voor de tentoonstelling en ook een fascinerende ontmoeting met een magisch eiland. Een eiland van extremen - in elk opzicht. Ongetwijfeld voer voor psychologen en de ideale plaats voor dichters, dromers en verdoolden.’ Daar pas ik wel in. Gisteren Taaljurylid bij de Kunstbende Flevoland, met Ans Koopman en Niels Blomberg. In geen tijden zo gelachen met jureren. Argeloos. De optredens: mooie avond. Wat die scholieren kunnen, dat had ik veertig jaar geleden nooit gedurfd. In het programmaboekje sta ik aangekondigd als ‘de eerste en enige Vodoupriesteres in Nederland’. Een Filmjurylid vraagt belangstellend ‘kun je ook regen maken?’ Dat is een curieuze vraag. Hoe weet hij dat die gave wordt toegeschreven aan sommige Mambo’s en Houngans? Gezien mijn pwen cho zou het niet eens vreemd zijn, al heb ik meer met vuur, geloof ik. Onweer?

17 mei, 20.15u

Nog vrolijker. Nu een uitnodiging om dinsdagmiddag een glaasje te komen drinken op de aanwezigheid van dichter Mark Strand in Nederland. Esther Jansma heeft heel veel van hem vertaald, en dat wordt in boekvorm uitgebracht onder de titel Gedichten eten. Het feestje is in de US Ambassador’s Residence. Woehahhh. Zou het zwaar bewaakt zijn en kom ik erin als as. Vodoupriesteres. ‘Wil je alsjeblieft wel komen’, dringt de PR Officer persoonlijk aan. Ik wil best maar heb geen idee waaraan ik het te danken heb. Mark Strand heb ik weleens ontmoet in Iowa, maar dat is een halve wereld en twaalf jaar geleden. ‘Ga je op sjiek?’ vraagt Mambo M glimlachend. Geheel in het religieus wit is de enige optie dezer dagen. Dat zal wel opvallen. Nouja, dat moet dan maar!

17 mei, 19.50u

Totnutoe is het kerkesleuteltje van niemand. Dat is toch merkwaardig. Ik zie een oude dame voor me, die d’r portemonnee met al d’r hebben&houen is kwijtgeraakt bij de bushalte, bij het uitstappen. Hè bah. Ik heb al half Almere aan zielszorgers en profeten rondgebeld. Ik wist niet dat er in Almere zoveel waren. Dan kan een Vodoutempel er ook nog wel bij, het zou niet eens opvallen tussen de Born Again Christians en allerlei dansende congregaties die in feite een cultureel erfgoed uit Westafrika voortzetten van voor de slaventijd, met het idioom van de blanke slavenmeesters. Dat laatste zouden ze op Haïti een pwen noemen: een situatie waarin je een onrecht, jou aangedaan, met veel verve en artisticiteit ombuigt tot een voordeel en dan letterlijk of figuurlijk terugsmijt naar waar het vandaan kwam. Ramase pwen! Zoek het je uit! Letterlijk: raap die pwen, dat point, maar eens bij elkaar! Figuurlijk: snap hoe ik jouw onrecht gepareerd heb, en er moreel, cultureel en financieel sterker uitgekomen ben! Mijn favoriete Haïtiaanse liedje is vooralsnog het panamalied, waarin een hoed wordt verloren, en ‘wie raapt mijn hoed op?’ wordt gejoeld bij wijze van refrein. Wat het allemaal betekent is erg lastig uit te leggen, zoals dat gaat met alle interessante en meerduidige kunstuitingen, maar heeft betrekking op trance, in vele lagen. Want trance betreft het hoofd.

16 mei, 10.46u

Gisteren vond ik de sleutel van de keuken van de kerk. In een portemonnee, bij de bushalte. Daarna redde ik zes zwanenkuikens en twee zwanen. Nou, redde… Ik lokte ze met een boterhammetje naar de kant van de busbaan waar ze middenop stonden. Van beide rijrichtingen was een bus aan komen rijden en wachtte, met nerveuze chauffeurs en verbaasde passagiers. De zwanenkuikens konden de stoep niet op omdat die te hoog was. En de twee ouders lieten niet toe dat ik er dichtbij kwam, die bliezen als wilde katten. Zwanen doen geen dienst in Vodou, maar zijn de dieren van Freya. De kerkesleutel zal ik vanavond maar meenemen naar de Mariadienst.

14 mei, 13.14u

Moederdag vier ik niet, maar Cat wel, dus dat was heel gezellig. En natuurlijk was ze vorige week jarig ook. Ik betaal graag mee aan het verjaardagscadeau dat ze voor zichzelf bedacht heeft – daarover later maar eens, wanneer ze het echt heeft aangeschaft. Vandaag heen&weer mailen met TROUW, vanwege mijn hilarische artikel voor as. zaterdag, katern Letter&Geest, over Maria Magdalena. Daar zal ik wel weer wat over te horen krijgen van de mensen die slecht lezen. Vandaag ook mij vast verheugen op de reis naar Zuid-Afrika, die nu toch doorgaat. Nu naar Kaapstad. In de zomer, dus in de winter. Met warme kleding naar het zuiden, en met de nieuwe dichtbundel die verschijnt in het najaar.

10 mei, 14.21u

De regen is de redding van basilicum, bieslook, peterselie, en aardbeien, en rozemarijn, tijm, salie, lavas bloeien op. De druif hangt met alle rankjes joelend in de coniferenhaag, en vanuit het gemeenteperk schieten de egelantieren en de vlierstruiken dwarsdoorheen die enorme groene levende muur mijn tuin in. Verder beestenboel. Nieuwe libellen, van een groot snorrend korenbouttype dat helicoptersgewijs de kamer in vliegt, mijn hoofd nog net weet te vermijden en er in een U-turn weer uit schiet. Henk van Halm, TROUW-bioloog, legt mij uit dat het vechtlustig vlinderende zandoogje te belazeren is met een stukje wit papier aan een touwtje. Gauw maar eens proberen. De dikkopjes krijgen witte kikkerbuikjes en enorme sluierstaarten. Ik hoop dat het wat opschiet met die kikkertjes want goudvissen zijn niet stressbestendig, die krijgen al een hartaanval als je een ijslaagje op de vijver breekt voor de zuurstof.

30 april, 16.10u

De koniechin is niet aan mij besteedt en oranje vind ik een MataHaraKiriKrishnakleur. Dus zit ik lekker in de zon en de vrije verkoop van afval gaat buiten mij om in het centrum van Almere Buiten. Er woont weer een bont zandoogje in de tuin. Ik weet niet of die is komen aanwaaien, of dat zo'n zandoogje nakomelingen krijgt waar het zich lekker voelde. Het is echt het bonte zandoogje, misschien vanwege de enorme coniferenhaag -- waar nu ook mussen in broeden, die angstig gaan zitten piepen op de dakrand van de buren als er andere mensen dan ik door mijn tuin wandelen en er bij in de buurt komen. Het zandoogje is een waakzaam type. Dat geeft een veilig gevoel. Het strijdvaardige zandoogje vliegt uit als er een ander zandoogje binnenkomt, en slaat het de tuin uit. Die leuke dartelende vlindertjes zijn in werkelijkheid hevig in gevecht en beschadigen elkaars vleugels. Ook als een koolwitje mijn tuin komt inspecteren is er actie. Ik zie zandoog zitten op een bessenstruikblad, en zodra wappert het koolwitje over de drie meter hoge coniferenhaag aan de andere kant, of zandoog zet zich af, en vliegt er lijnrecht naartoe -- voorzover vlinders lijnrecht vliegen kunnen. Blijkbaar ziet zandoog de concurrent aankomen over de volle vijf meter breedte van de tuin. Zandoog vecht dus ook tegen andere vlinders. Niet tegen libellen voorzover ik heb kunnen zien, en die zijn er, die hebben hun larfjes in de vijver, en zijn hier en daar al ontpopt tot vuurrode vliesvleugeligen. Verder in de vijver: honderden dikkopjes. Ik heb wat gewied, maar het worden nog heel wat kikkertjes. Als ik de goudvissen voer, komen de dikkopjes naar het oppervlak om het op te eten terwijl de goudvissen zenuwachtig vijftien centimeter lager rondzwemmen. Bij vergissing had ik deze week een konijn in de tuin. Het was gelukkig van de buren. Na mezen, merels, een winterkoninkje, zangvogeltjes, grote rondsnorrende glazemakers, een dorstige geringde duif, en een halfverdronken doodzieke Pers, verbaast mij niks meer. Nou, een vos misschien, hoewel ik er eentje in Almere Buiten heb zien rondlopen om vijf uur ’s morgens, toen ik de trein naar Schiphol nam. Vossen komen uit de Oostvaardersplassen en vreten de vuilnisbakken leeg.

24 april, 20.17u

Zevende dichtbundel: bijna voltooid. Een tuin in Almere, en de poëzie bloeit. De tuin is vol bloesem, rose Japanse kers, lichtblauwe vergeetmijnietjes, witte alyssum, en uitlopende wingerd, en keukenkruiden. Gele dotterbloemen en witroze Kaapse waterlelie in de vijver, en steeds dikkere dikkopjes die vlak onder het wateroppervlak met hun staartjes wiebelen zodat het water gedurig rimpelt boven elke wolk groene waterplanten.

19 april, 11.02u

‘As Mark Twain said: ‘Go to Heaven for the climate, to Hell for the company’.’ Niet iedereen houdt van Vodou, maar het maakt mijn leven een stuk leuker.

foto’s PARAVISIE, juni-nr.

12 april, 11.01u

www.groups.yahoo.com/group/Vodou_in_Nederland

Alsof ik nog niet genoeg te doen heb, ben ik een eigen discussiegroepje begonnen. Van Houngan Hector (www.ezilikonnen.com) hoorde ik dat hij vorig jaar twee maanden in Rotterdam en Almere heeft gewerkt. Dan zijn er hier dus Vodouisants, maar wie? En waar?

5 april, 13.29u

Gisteren een bijzondere avond met Tonnus, en het publiek in CCCorrosia (zie Agenda). Onbegrijpelijk dat er geen scholieren zijn om een van onze beste dichters twee uur te horen spreken en voorlezen. Waar zijn jullie, CKV-ers?!

Intussen loopt alles uit in de tuin, ook de kersenbloesem, als antifoon bij de enorme vracht witroze bloesems aan de voorkant van het huis, langs heel de lange Sepia- en Terracottastraat. Er komt nachtelijks meer kikkerdril bij in de vijver. In de late avond brommen overal de bruine kikkers, een geluid zo laag dat het maar net hoorbaar is.

Van Robin D’Arcy Shillcock, de schilder van mijn portretje (rechts op dit weblog), kreeg ik een vrolijke tekening in kleurpotlood, naar de krantenfoto van mij-met-drapo:

29 mrt, 14.31u

De gang van religieuze zaken is wonderlijk (cf. Trouw dd. 24mrt jl). Iemand die gedoopt is in een christelijke kerk, mag toetreden tot de RKkerk, want de kerken erkennen onderling elkaars doop. Zo iemand mag dan ter communie, want dat mogen communicantjes ook, en die zijn nog niet gevormd. Vormsel moet op zeker ogenblik wel, maar niet noodzakelijk direct. Ik ben gedoopt, zelfs jarenlang belijdend lid van een protestantse kerk geweest, dus ik zou zonder problemen RK moeten kunnen worden. Waarom heeft het Bisdom Haarlem hierin een afwijkende mening?

26 mrt, 16.21u

TYR-banner op AGENDA is Cats www.tyrforum.fraendar.com

25 mrt, 15.26u

Leukste nieuws vandaag? Nee, niet dat gedoe met het Bisdom Haarlem. Dit: er zit kikkerdril in de vijver!!

23 mrt, 20.16u

www.trouw.nl/deverdieping/overigeartikelen/article668273.ece

MAKE_MARIA_A_MAMBO_dot_com

-Iedereen die mij 5 € doneert, krijgt een naamsvermelding op mijn website, onder een knopje DONATEURS, dat grafisch ontwerper Bas Ekkers er volgende week opzet.

-Iedereen die mij 10 € doneert, krijgt de PDF van mijn laatste dichtbundel “Yo! de liefde” per email toegezonden, plus naamsvermelding op mijn website.

-Iedereen die mij 50 € doneert, krijgt een gesigneerde dichtbundel "Het Hotel", zolang de voorraad strekt, plus naamsvermelding.

-Iedereen die mij 100 € doneert, krijgt een gesigneerd Vodou-boek, zodra dat is verschenen, en een gesigneerde dichtbundel "Het Hotel", zolang de voorraad strekt, plus naamsvermelding,

-Iedereen die mij 500 € doneert, krijgt een gesigneerd Vodou-boek, zodra dat is verschenen, plus naamsvermelding, en mag bij mij een Vodou-verzoek indienen, dat ik aan de Loa, de geestwezens, zal voorleggen, zodra ik Mambo Maria ben.

-Iedereen die mij 1000 € doneert (dat is meer iets voor een instelling), mag om een ritueel vragen, naar wens bij donateur thuis of bij mij thuis uit te voeren. ‘Thuis’ te begrijpen als Nederlandse of Belgische grond, Nederlandse en Belgische Consulaten en Ambassades nadrukkelijk inbegrepen.

*Vb: In 2008 mag ik de tentoonstelling ‘ROOTS: Afrika buiten Afrika’, in het Afrikamuseum, openen met een ritueel, mits ik officieel Mambo Maria ben.

-Donaties boven de 1000 €: in overleg.

Donaties zijn nadrukkelijk alleen voor de ‘Kanzo’, dat is de Vodou-inwijding.

Mijn enige voorbehoud is de tijd van inwijding: is het in augustus te gevaarlijk, dan wordt het mogelijk nog later. Dat hoop ik niet, maar op Haïti is de politieke toestand erg explosief, en de inwijdingen gebeuren uitsluitend daar ter plekke.

Belangrijk: graag duidelijk eigen naam&postadres aangeven bij donatie.

22 mrt, 18.08u

Mijn aanstaande Vodou-inwijding geeft problemen met de Kerk. Dat is jammer. TROUW wijdt er zaterdag een mooi artikel aan. Want als een blanke intellectueel dit niet mag, hoe zit het dan met die tientallen miljoenen roomskatholieken die Winti praktizeren, of Santería, of Candomblé, of Vodou, of een andere religie uit de grote Caraïbische groep? Alleen al op Haïti zijn er tienduizend priesters en priesteressen, en ja, die zijn allemaal roomskatholiek! Of wordt er lekker paternalistisch verschil gemaakt tussen die arme zwartjes, die niet beter weten, en een Nederlandse auteur? Foei. Ik neem iedereen serieus, die zo’n religie aanhangt. Zelfs zo serieus, dat ik het ook wil doen. Hoe kan ik nu een goed literair boek schrijven, als ik van buitenaf blijf koekeloeren? Dan is het toch weer die schriftelijke cursus zwemmen? Als auteur ben ik geïnteresseerd in werkelijkheidsbeleving, niet in cultureel-anthropologische afstand. Mijn gedoodverfde promotor steunt mij hierin van harte. Trouwens, Paus Johannes Paulus II heeft zich heel vriendelijk uitgelaten over de Vodun te Benin, toen hij in 1993 in gesprek was met de Vodun-Hogepriester.

18 mrt, 20.13u

Spreekstalmeesteresse te Almere – Boekenweek-thema: ‘Lof Der Zotheid’...! Gelukkig was José er ook, en die had natuurlijk haar camera mee… Bart Chabot kwam me omarmen vanwege m’n outfit, die hij fabelachtig goed vond (hij merkte zelfs op dat ik echte Gucci’s aan mijn voeten had), en Remco Campert herkende me eerst niet, dat was pas grappig… Kinderboekauteur Robin Raven en ik deden spontaan een samenspraak over Indische herinneringen, wat het publiek erg ontroerend vond.

15 mrt, 13.52u

Op http://www.kunst-klik.nl alle info voor zondag. Zie ook Agenda! Kijk, mijn hele nieuwe dichtbundel ligt uiteen op de grond.

11 mrt, 16.17u

Dat was toch nog vier hele minuten over Vodou, gisteren in het programma Koppensnellers van Jack Spijkerman. Jack was respectvol, en ‘jij bleef gewoon jezelf’, zoals mijn zus mij vandaag goedkeurend zei. Ik houd niet van televisie, ik doe liever radio, dan kun je rustig vertellen, maar Vodou is een geschikt televisie-onderwerp, omdat er zoveel kleurigs is aan kunstvoorwerpen en cultusvoorwerpen. Dat Jack ook drie van mijn foto’s liet zien, op zijn eigen verzoek, vond ik heel bijzonder.

We gaan nu met een heel clubje naar Haïti: Colet van der Ven gaat mee als de schrijvende pers, met haar komt mee fotojournalist Adriaen Backer, mogelijk vergezelt ons Wouter Welling van het Afrikamuseum, www.afrikamuseum.nl, die een tentoonstelling over Westafrikaanse kunstenaars in de diaspora voorbereidt, dus met moderne kunst uit Brazilië, Haïti, Cuba, en vele andere landen uit het Caraïbische gebied, Joep van der Laar van onze ambassade in Santo Domingo, Dominicaanse Republiek, heeft aangekondigd mijn inwijding te willen bijwonen, Santero Don Azito, www.labotanica.net, wil liefst ook mee omdat hij als kind op Haïti gewoond heeft. Joga Brouwers van Radio 1 geeft mij een opname-apparaat mee voor de liederen in het Kreyol, de drums en andere muziek.

Er zijn in 2008 zelfs twéé tentoonstellingen met Vodou-artifacten, want in het Tropenmuseum komt een tentoonstelling van Vodou-kunstvoorwerpen die afkomstig zijn uit Haïti, uit de Lehmann-collectie. De tentoonstelling, “The Art of Vodou”, reist eerst naar Genève, en dan door naar Amsterdam. Mijn Vodou-flessen komen uit die collectie (zie hieronder bij 26 januari). De tentoonstelling in het Afrikamuseum heeft als werktitel “ROOTS: Afrika buiten Afrika”.

8 mrt 13.47u

Kijk nou eens: http://www.tursitani.it/cultura/poesia_e_pierro/antonio_petrocelli_traduce_le_liriche_di_pierro_per_la_pubblicazione_in_olandese.html

De vertaling van Albino Pierro’s poëzie, die Silvia Terribili en ik voorbereiden. “per Maria van Daalen, nota poetessa del Paese dei Tulipani”, uit Tulpenland.

1 mrt 22.16u

Een weblog eist aandacht, en nu is het eventjes vakantie. Vanmorgen was het zelfs warm (in de tuin, waar de wind niet komen kan). Goudvissen Pisces (2x) en Aquarius (1x) worden wat bewegelijker. Gisteren bij de presentatie van ‘Het schervengericht’ veel vrolijke gezichten bij het ontvouwen van mijn nabije-toekomstplannen. Sommige dingen zijn te privé voor een weblog of een boek (al wenst Sander zich nog een hele andere publikatie van mijn hand dan een Vodou-boek), maar kunnen weer wel met een glaasje in de hand doorverteld worden aan Barber, Ineke, Regine, Marjolein, en wie er verder zoal was. Mysterie der mysteries, uw naam is logos.

17 feb, 1.10u

Overleg met lunch op maandag, jureren op woensdag, vergaderen op donderdag, lesgeven vrijdagavond en zaterdag. Beetje druk wel. Lekker rondrennen. Lesgeven is heerlijk, jurylid zijn ook. Vergaderen, jawel, dat doe ik ook met plezier. Maar Cat en Jacqui komen morgen logeren, en dat is het allerbelangrijkste. (Wat nu koken?)

8 feb, 16.47u

Sneeuw… Het jongetje dat, dicht ingepakt, met loshangende wantjes-aan-touwtjes, in het postkantoor netjes zit te wachten tot zijn moeder klaar is, wil mij best vertellen hoe je een sneeuwpop maakt. ‘Je moet héle grote ballen maken.. En die op elkaar tillen..’ En hij tilt met twee opgeheven handjes een denkbeeldige sneeuwmannenromp tot hoog boven zijn hoofdje, met alvast grote ogen van verwachting. ‘En dan een neus… En oren..’ Hee, dat is nieuw, daar zou ik nou nooit aangedacht hebben. Het jongetje kijkt verlegen naar de grond, een beetje geschrokken van zijn eigen enthousiasme.

29 jan, 13.38u

Mijn twee Ibeji, kleine (ca. 15cm) houten beeldjes van de Yoruba-stam uit Nigeria, geschilderd door mijn zus Josien. Ibeji dienen als voertuig van de ziel van één van de tweeling, of allebei, als die zijn gestorven. Sjamanen zouden het krachtvoorwerpen noemen, vermoed ik. Het Yoruba-woord is eenvoudig Ibeji, ook wel “ere Ibeji”. De Tweeling is een eenheid. In het klassiek Grieks bestaat een werkwoordsvorm die elders in Europese talen niet voorkomt, nl. de dualis. Geldt voor twee mensen (als subject). Alsof er geteld wordt “één (enkelvoud), één nl. twee (dualis), drie en meer (meervoud)”. Bij de Yoruba is de tweeling een speciaal soort eenling, dus “één (+ tweeling), twee…”. In Vodou is het uitgebreid met de drieling die beschouwd wordt als een extra soort tweeling, dus “één (+ tweeling, +drieling), twee…”.

28 jan, 10.38u

Zilveren zgn. “vinger-rozenkrans”, die ik cadeau kreeg. Hm. Misschien niet als sieraad dragen?

26 jan, 18.03u

Van Wouter kreeg ik twee Yemaya’s, een blanke en een zwarte, en die zijn verhuisd naar de plek van La Sirène en Agwe, hier in huis. Van Rob Padberg kreeg ik uit Haïti, uit de Lehmann-collectie, een antiek stuk, bijzonder mooi handwerk, drie zgn. ‘sequined bottles’, voor Cousin Zaka, Erzulie Fredda en Papa Dambala. Kijk, deze:

Dit en de Vodou-drapo van Bosou (zie 5 jan) zullen in bruikleen gegeven worden voor Wouters volgende tentoonstelling.

26 jan, 18.01u

Een bijzondere week met poëzie van de stilte. Gisteren vroeg Mattie van der Worm (www.mattievanderworm.nl) mij om een woordeloos gedicht, dat werd een klen beweginkje met Caribbean Gold rietsuikerklontjes, die mij wekelijks aan de slavenhandel herinneren, en die ene schroef die op tafel lag, eergisteren ondervroegen Anne en ik de poëzie en elkaar in theater Corrosia (www.corrosia.nl), een mooie poëtische beweging, en nog verder terug werd mij een zilveren rozenkransring in de hand gelegd, in de Obrechtkerk (www.obrechtkerk.nl).

18 jan, 15.47u

De wind uit het westen is zo aangewakkerd dat de voordeur nauwelijks meer opengaat, dat de vijver langzaam overstroomt en de drijvende varentjes van het Salvina natans eruit waaien, dat de laatste zonnepitten uit de verdorde bloemhoofdjes dwarrelen, en de coniferen die de grootste windkracht nog breken, diep doorbuigen. In de studeerkamer, waarvan het ene raam pal west ligt en geen bescherming heeft tegen de wind, waait een map met foto’s en tekeningen telkens van de vensterbank.

18 jan, 0.47u

Lieve Josien, gefeliciteerd met je 55ste verjaardag! Je bent mijn lieve zus en een hele goede en bijzonder vroede vroedvrouw. In de twintig jaren dat je een eigen praktijk had, en zo’n 250 baby’s per jaar hielp ter wereld te komen, heb je een klein legertje van 20 x 250 = 5000 mensenkinderen de weg naar het daglicht gewezen. Wat een rijkdom.

17 jan, 0.14u

In gesprek met de radio in Almere. Een professioneel-ogende studio en een attente technicus met aandacht voor het klankdetail. Mooi interview. Met een uur kun je tenminste ook wat vertellen – en laten horen. De vraag naar mijn indrukken van ‘de ziel van Almere’ kan ik zowaar beantwoorden met gedichten als “Web” en “Almere”. Terloops wordt mijn stapeltje bundeltjes even doorgebladerd door Frits Huis, blijkbaar gemeenteraadslid (die gemeentelijk-politieke kennis heb ik allemaal niet paraat, zou dat een dichter vergeven worden?). Frits gaat het hardop staan lezen, vindt het prachtig, en blijkt een groot liefhebber te zijn het werk van onze enige echte perfecte stylist: Gerard Reve.

16 jan, 10.31u

Opinio komt eraan, het blad van Jaffe Vink en Huib Schreurs. Mooi om te weten. Ik heb er maanden geleden veel werk in gestoken om een prachtige column voor Jaffe te schrijven, maar er nooit meer iets van gehoord. (‘Nee, maar ik bel je! Ik bel je!’) Als dat beleid kenmerkend wordt voor het weekblad, geef ik ze geen twee maanden.

15 jan, 22.40u

Gisteravond en nu net met Lela in Italië gebeld, die droogjes meedeelt dat het grafgebeuren alle trekken heeft van een soap opera. Nee, Zorgvlied zal het graf van Hans niet ruimen, er was een administratieve fout gemaakt. Marita Matthijsen had haar ook al ingeseind vanwege het dreigende bordje, begreep ik. Het geeft me het gevoel dat ik te weinig wandel op begraafplaatsen.

14 jan, 0.36u

Marlo was jarig, dus ik naar een feestje in Amsterdam, ergens bij tramhalte Artis. In de drukte begint iemand een gesprek met me over begraafplaats Zorgvlied. Nee, geen idee, zeg ik nog, en dan zegt hij met een zorgelijk gezicht dat het graf van Hans Faverey is vrijgegeven, zodat het geruimd mag worden. Maar hij heeft de directeur van de begraafplaats bezworen het graf intact te laten, totdat hij tenminste nabestaanden heeft opgespoord. Want dat kan toch niet, zo’n graf moet blijven, dat moet worden opgenomen in de wandeling langs bekende graven op Zorgvlied. Ken ik die dichter misschien? Jawel, maar mij lijkt het beter dat Lela er snel iets over hoort… ‘en die heb ik onlangs nog uitgebreid gesproken, volgens mij is ze komende week in Amsterdam. Misschien die maar eens inlichten? Plus overige familieleden, en De Bezige Bij.’ Wat een wonderlijke geschiedenis weer. Onlangs raakte ik op een kunstbeurs in gesprek met een lid van de familie Faverey zonder het te weten, thuis pas las ik het kaartje met naam en adres. Alsof hij me vanuit de andere wereld nog berichten stuurt.

11 jan, 07.25u

‘Maria South Park’, inzending van Cat van Daalen. LOL J

5 jan, 20.17u

Vodou-vlag of drapo vodou, verworven dankzij Mr. F.J. van de Laar en Dhr. N.J. van Dam van de Nederlandse Ambassade te Santo Domingo (DR). Kunstenaar is Maxon Scylla te Port-au-Prince, Haïti. Afm. ca. 24 x 30”. De nauwelijks waarneembare letters onder de kop van de groene slang spellen MAXON. De handtekening van de maker. De titel van het werk is waarschijnlijk “Dambala Bosou”. De Loa erop zouden zijn Dambala en Bosou, mogelijk ook Simbi Dlo (kleur groen). De betekenis luidt dan ‘bescherming, vruchtbaarheid en magie’. In Rada, vanwege de achtpuntige ster op de plek van het hart van Bosou.

30 dec, 11.56u

Morgen is Anne jarig, en haar ErikWard, en Arjen in Delft, die wordt ook al vijftig, en mijn broer Matthias.

29 dec 11.46u

Gisterenmiddag werd ik gebeld op mijn 06. ‘Gert de Meijer’ zei mijn mobiel, maar de spreker was een vriend van hem. Het droeg bij aan de schok toen hij zei: ‘Gert is gisteren overleden’. Zijn zoon en diens moeder, en zijn ouders waren bij hem, werd mij gezegd. In het weekend van 18/19 november overlegden Gert en ik over een programma muziek&poëzie, onder veel gelach, met de enorme Duitse herder Chiko aan mijn voeten en de poes Beau (‘moet dat niet Belle zijn, Gert?’ ‘Ja, maar hij (sic!) heet nu eenmaal zo’) in de vensterbank. In mijn weblog, hieronder, staan nog de foto’s van Vlissingen en de zee. Gert stond erop dat ons programma dezelfde titel zou dragen als mijn laatste dichtbundel, “Yo! de liefde”, want dat vond hij zo prachtig. Maar longkanker. Net als mijn moeder. Gert is 53 jaar geworden. Ik herdenk bij dezen zijn kunstenaarschap en zijn muziek. De begrafenis is 2 januari, zie http://www.gertdemeijer.nl/ .

16 dec, 22.53u

Groot feest in Amsterdam, want mijn broer Machiel wordt vijftig. Vooral veel muziek…

5 dec, 15.51u

De dingen dezer dagen … LOL

2 dec, 13.38u

Terwijl heel Nederland in Sinterklaasstemming raakt, krijg ik een SMSje dat een goede vriend uit het ziekenhuis mag omdat zijn ziekte onbehandelbaar is. Gaat u maar naar huis. Ik weet nog goed hoe mijn moeder in 1969 het ziekenhuis in ging, onverwachts, ergens in april. Zes weken later was stierf ze, zwaar onder de morfine en vrijwel niet meer te bereiken. Longkanker, en ongeveer alle andere opties aan uitzaaiingen. 46 jaar oud. We hadden haar graag thuis gehad, maar hadden we er als gezin (vader, moeder, vier kinderen) mee om kunnen gaan? Er is niets zo definitief als dood. Er is geen voorbereiding op mogelijk. Weg is weg. ‘Als u dit delete, is het definitief weg’, meldt mijn Mac in het Engels. Dat is een digitale leugen. ‘Er raakt nooit iets kwijt in het universum’, schreef Govert Schilling mij eens. Een duizelingwekkende dans van atomen en delen van atomen en kleinste deeltjes door flora, fauna, aarde, water, lucht, vuur en alle andere werelden.

24 nov, 11.49u

Francisca van Vliegende Vis, spiritueel centrum te Almere, laat mij weten dat Ross Heavens optreden verzet is naar 27 & 28 januari 2007 – en RTL4 stond al op de stoep vanwege mijn artikeltje: of de Vodou Sjamaan even een ritueeltje voor de televisie kon doen? De krant heeft impact.

24 nov, 10.12u

Happy Thanksgiving... Ik was het bijna vergeten, maar toen er vannacht ineens vrienden uit USA gingen bellen, wist ik het weer. Een andere land, andere feestdagen. Ik heb een lijstje Haïtiaanse Vodou-dagen, die lopen aardig in de pas met de bekende kalender omdat alle Loa een RK heilige als ‘dubbel’ hebben. *In TROUW vandaag een vrolijk stuk van mijn hand over Ross Heavens Vodou Sjamanisme – ik heb er mijn twijfels over, dat is in de woordkeus goed te merken, wat vrij komisch werkt. Wat krantenzetwerk al niet doet voor een tekst.

23 nov, 14.36u

Een vrolijke verkiezingsnacht. Ik had Femke gestemd, want eerste-vrouw-van-de-PvdA is geen optie met Albayrak, en die rare Wouter Bos. Dat gedraai in die genocide-kwestie, bah. Bos heeft verder doorlopend zo’n pruillipje, zo helemaal het ik-ben-het-bolleboosje-dat-gepest-wordt-door-de-andere-jongetjes-gedrag. Yuk.

Even wat foto’s van de werkelijkheid. In Vlissingen.

1 nov, 10.54u

Mijn lievelingswebcam is www.zeegat.nl . Vlissingen, de boulevard, en zeewater, veel, heel veel zeewater. Het is daar nu windkracht 8, tegen windkracht 9 aan de Almeerse IJsselmeerkust, en (vannacht) windkracht 10 in Harlingen bij Albertina. Veel branding. Je ruikt het bijna …

Mijn Free-Hugs-foto staat nu op http://www.free-hugs.com/pictures_oa_9.shtml , dit via Jason Hunter, de beheerder van site en bedenker van het fenomeen.

29 okt, 12u, oh nee, 11u

Vanmiddag is het RELIZAPP-gebeuren. De Jeroen die het organiseert, is een goeie. Jonger dan Cat en net zo cool. Ik heb min of meer uit pesterigheid jegens de Nederlandse VOC-geest een Vodou-lezing aangeboden, maar heb er nu ook echt zin in. Goed programma, en leuk voor Almere. Intussen vraag ik mij af of het begrijpelijke protest van Surinamers tegen Balkenende’s VOC-gejuich, en diens repliek, niet duidelijk demonstreert dat geen van de partijen weet dat de slavenhandel nauwelijks een rol speelde bij de VOC, die rijk werd van de handel in goederen (specerijen etc.), maar voor Nederland geheel in handen was van de verlieslijdende WIC, de Westindische Compagnie, die jaarlijks enkele duizenden Westafrikanen meer dood dan levend onder omstandigheden die niet voorstelbaar zijn zo smerig, in veertig tot negentig dagen van Westafrika naar Curaçao zeilde, waar de grootste slavenmarkt van de wereld was, en waar Nederlanders ter plekke wel aan verdienden, zo tussen 1600 en 1815?

27 okt, 10.06u

Terwijl ik gisteren de Oudemanhuispoort uitliep, bellend met Cat, kwam mij een vrolijke jongedame te gemoet, die haar boodschap best even voor mijn camera wilde uitdragen. Zo liep ze door de stad. Ja, was een of andere internetactie. (Ik heb het gegoogled en vond oa. www.free-hugs.com en http://posterestante.org/archive/2006/09/30/free_hugs .) Bedenk nu pas dat het knap vermoeiend moet zijn om dat bord zo hoog te houden (dat deed ze). De gratis omhelzing heb ik afgeslagen, al geloof ik best dat ze er goed in was.

Hoe het intussen gelopen is met het Wintiritueel voor een gestorvene van de Schipholbrand (zie onder, dd. 18 okt), weet ik niet. Bart Zuidervaart van TROUW zei, dat het mocht. Ik zal er aanstaande zondag tijdens RELIZAPP maar even aandacht voor vragen. Winti en Vodou zijn godsdiensten, geen hobbies.

18 okt, 16.39u

Tijd om de vele notities over Vodou bij elkaar te vegen voor het boek! Inmiddels heb ik een informele mailinglist van belangstellenden en Vodouisants in binnen- en buitenland. Misschien is het tijd voor een vereniging van aanhangers van de syncretistische religies met Westafrikaanse en Europese christelijke invloeden – hmm… VASRWAECI? Dat moet beter kunnen… en minstens de naam van een Loa opleveren, LOL… Tussendoor probeer ik hemel&aarde&justitie te bewegen om mevrouw Gladys Toekaja Artist de kans te geven een Winti-ritueel uit te voeren op de plek waar haar zoon gestorven is tijdens de Schipholbranden. De herdenking is volgende week, 26-27 okt. Totnutoe nada respons van justitie. Het is toch te gek voor woorden dat men hier te lande nog steeds niet weet, dat Winti een keurige godsdienst is – na alle boeken van Henri Stephen, en de uitgebreide informatie over uitvaarten.

7 okt, 18.43u

De informatie staat er al op http://www.detransparanteverbinding.nl/relizapp/prog_lezingen.htm#vodou , dat is mooi, zeg. Relizapp is een prima plek om te laten zien dat er andere grote godsdiensten bestaan dan jodendom-christendom-islam-hindoeïsme-boeddhisme. Al die godsdiensten zijn teleologisch, dwz. gericht op een eindtijd of een paradijs of een hiernamaals. Voor Vodou geldt dat niet, misschien voor sjamanisme ook niet, maar daar weet ik niet voldoende van. Ik hoop dat het op 29 oktober duidelijk is dat ik geen missie bedrijf – dat is in Vodou totaal ongebruikelijk. ‘Iemand die geroepen wordt door de Loa, komt vanzelf wel’ is de instelling.

3 okt, 1:17u

Bijna dierendag. De buurkatten bij de vijver, de vissen erin, de kikker halverwege, en overal kruisspinnen in webben. Gezellig. Cat is naar een concert van TYR in Kopenhagen, en ik probeer me mijn wachtwoord voor ftp te herinneren. Intussen nog een paar plaatjes van Venetië. Altijd mooi.

16 juni, 12.15u

Wat een mooie dagen, wat een bloeiende rozen, rose, rood, wit, geel.. De eigenaars van het bos in Québec, Franstalig Canada, waar de twee Maple Leaf Trees uit komen (zie 31 mei hieronder) zijn geroerd door het bericht dat beide bomen het prima doen in die Europese grond. Er zijn wat giechelige berichten van vrienden die inzake Muiderslot vragen ‘of ik nu een vakantiehuisje met schotelantenne heb?’.. En ik werk verder aan artikelen, in de tuin.. terwijl de goudvissen naar mugjes en zuurstof happen, en rondkijken, alsof ze weten dat ik daar zit.

12 juni, 0.10u

Vandaag ver van voetbal, en elders in de zon!

6 juni, 14.10u

Één aardbei is rood en geurend. Twee koolmezen voeden een piepend jong

tussen de rozen. Drie goudvissen zwemmen in de zon. Vijf kinderen spelen

op het grasveldje. Zes wandelaars met honden kuieren tussen de bomen.

Zeven eksters bezetten de schuttingen, met veel gekakel. Nursery rhyme:

Bot

MAGPIE

One for sorrow

Two for joy

Three for a girl

Four for a boy

Five for silver

Six for gold

Seven for a secret

Never to be told

ero in Den Haag & Kon. Mariniers Kapel

2 juni, 23.13u

Mijn tuin en mijn poëzie: verse aarde, vruchten, bloemen. Vanmorgen vloog een hele zwerm koolmezen door de tuin terwijl ik met laptop bij de vijver zat te schrijven. Er zijn ook telkens vlinders. Bramen, frambozen, bessen en tomaten bloeien volop. Who needs paradise?

31 mei, 23.10u

Twee echte Maple Leaf Tree/s uit Canada – uit een bos in Chambly bij Montréal, om precies te zijn. Het bos is eigendom van vrienden van mij. In Groningen, in een tuin, staat de linker ‘Miss Maple’ (het copyright op deze vondst berust bij eigenaresse van de betreffende tuin), de rechter Maple Leaf groeit hier in Almere. In Groningen staat nog een tweede, hele grote Maple Leaf, geplant in 1943 (zegt een bijbehorend bordje), op het terrein van het gebouw van de RUG tussen Oude Boteringestraat en Kijk in ‘t Jatstraat. Merkwaardige gedachte dat een Canadees in WOII een aantal plantjes in z’n plunjezak moet hebben meegenomen. Net als ik – ik bracht de twee boompjes mee in m’n carry-on-bagage in een Boeing.

31 mei, 22.50u

Bijna het eind van het semester voor de Schrijversvakschool. Studenten leveren hun werk in ter beoordeling. Mooi, die ontwikkeling te mogen meemaken. De tuin bloeit ook, met kruiden en rozen en een vijgenboom. De drie goudvissen in de vijver verstoppen zich onder het “drijvend schateiland”, zoals mijn Italiaanse vertaalster het noemt tijdens het Open Huis&Tuin Feest. Intussen is Cat weer naar New York gevlogen, en werk ik aan twee boeken, één vertaling, en verschillende stukken voor TROUW, om. een essaytje over –alweer- geweld van mannen jegens vrouwen. Waarom het zo moeilijk is om te begrijpen dat de onaantastbaarheid van het lichaam gewaarborgd is als grondrecht in artikel 11 van de Grondwet, geen idee.

5 mei, 21.34u

Morgen alweer een stuk in TROUW. Nu bijna elke twee weken. Mijn redacteuren houden enorm veel van mijn werk, en ik mag doen wat ik wil. ‘Helder en geestig’, is hun oordeel – trouwens hoor ik datzelfde van veel lezers. Leuk, die fan-email. De hectiek van een krant vind ik heerlijk. Een ADHD-werkkring.

Intussen bloeit de tuin. Een vijver. Rozen, vergeet-mij-nietjes, kersenbloesem. Allerlei eetbaars, zoals tomaten en basilicum. Paradijs op 50m2, en een extra kamer. Ik zit vanaf ontbijt tot nu in de tuin (vaak in de zon) te werken. Nu is het bijna donker, maar voor een laptop met verlichting maakt dat niks uit.

18 april, 12.53u

Voor de wandelaar die er even een dagje tussenuit wil, bijv. de poëzieroute te Bergen Op Zoom. Het gedicht staat in mijn zesde bundel “Yo! de liefde” op p.45. Uit: http://www.cubra.nl/poezie/bikkelhardepoezie/bergenopzoompoezieroute/zuivelstraat.htm .

“Stenen Strofen in Bergen op Zoom”

“De St. Gertrudiskerk in Bergen op Zoom staat voor driekwart ingebouwd tussen de huizen. (…) Het gedicht bevindt zich tegen een gevel langs het Kerkepad, een steegje dat vanuit de Zuivelstraat naar een zij-ingang van de kerk leidt.”

6 april, 16.17u

Zaterdah 18 mrt was mijn eerste artikel in TROUW over onze reis naar Zuid-Afrika, en afgelopen zaterdag het tweede. Ik heb het gescand, maar nog niet hierop gezet. Overal in huis liggen kralenarmbanden en kettingen uit Kwazulu-Natal, en de zon zit nog in mijn regels, zodat het schitterde in mijn verse teksten voor het concert met het Egidiuskwartet. Dat in Delfzijl van afgelopen zondag was goed bezocht, en leverde nogalwat vragen op nadien. Is het echt ‘de jachtluipaard, mevrouw…’?

28mrt, 22.04u

Impressies van universiteiten…

Potchefstroom, met ‘die Mooirivier’.

Vlnr. prof. dr. Andries Visagie, Peter Ghyssaert, Ingrid Winterbach (auteur) en MvD.

26mrt, 21.01u

Op uitnodiging van vier universiteiten in het noordelijk deel van Zuid-Afrika reizen VSBgenomineerde Peter Ghyssaert en ik van Bloemfontein via Durban, Pretoria, Potchefstroom naar Johannesburg om lezingen te geven (eea mede dankzij de Nederlandse Taalunie). Een vreemde ervaring, tegelijk bekend en ver weg.

Durban

17mrt, 22.22u

Bij het Québec Symposium van het Fonds voor de Letteren, gisteravond in Maison Descartes in Amsterdam, houd ik een toespraakje over mijn verblijf in Montréal in 2003 (en in 2004, en in 2005).

11mrt, 23.45u.

Cat en mijn vriendin Ingegerd (Deense fotografe op Haïti) gaan de appeltaart aansnijden! Cat en ik waren een week in Kopenhagen, Cat voor haar onderzoek (kunstgeschiedenis, voor het Institute of Art in New York) en ik, om met al die vikingspullen inspiratie op te doen voor mijn zevende dichtbundel.

De Viking-zonnewagen in het Nationalmuseet in Kopenhagen.

11mrt, 22.03u

Het grafje van Soren Kierkegaard. Gewoon bijgeschreven bij de rest van de familie… (halverwege de marmeren plak linksonder – de plak staat los, maar is blijkbaar nog niet door een bewonderaar geconfisceerd).

Dit is het graf van schrijver en sprookjesverteller Hans Christian Andersen. Er staat een gedicht op over zijn “sjael” en ik begrijp dat dat zijn ziel is. Dat werpt weer een heel ander licht op ‘sjaalman’ van Multatuli.

11 mrt, 16.30u

De foto die Chris van Houts maakte voor de tentoonstelling met prachtige foto’s van schrijvers en hun instrumenten (of hoe inspiratie door muziek tot ons komt) die vanmiddag geopend werd, in boekhandel Scheltema op het Koningsplein in Amsterdam. Wat heerlijk om zo dichtbij Amsterdam te wonen.

25 feb, 22.51u

Een zonnige dag. Bij het opruimen van de oude houtstapel achterin de tuin, half vergaan onder een bladerdek van jaren en vol met pissebedden, komt een klein, groen en glanzend beestje in zicht, dat wankel probeert zich nog ergens te verstoppen. Poelkikker, rana lessonae. Ach, wat een schatje. Ga jij maar weer slapen, jochie, het is nog geen lente, en hij duikt weg onder een schep warme zwarte humus.

21 feb, 18.37u

Gisteren met W te Utrecht gegeten en wat rondgewandeld. De waarde van een vriendschap van, zeg, 38 jaar oud. De eenvoud ervan en de vertrouwelijkheid, en het geluk van de afwezigheid van macht. Ik ruilde er alsnog graag alle verleden erotische relaties voor in. Vandaag schrijven, voor Parmentier, een nieuw hoofdstuk aan een bekend werk uit de canon, mij is De Kapellekensbaan in de schoot gevallen, en ik ben bepaald geen Louis Paul Boon-liefhebber, dus ik brei mijn literaire kritiek vrolijk één-recht-en-één-averecht in het patroon van een pastiche van zijn ritme, en schrijf met respect over de vrouw, niet als het verbruiksgoed dat ze in zijn boeken steeds maar is. Brr. Men mag zijn eigen hoofdpersonen niet minachten, of liever, of het mag doet niet ter zake, ik vind het laf -- of zij nu Ondineke, Lolita of Hans Castorp heten.

8 feb, 13.29u

Een telefoontje over het Québec-Symposium van het Fonds voor de Letteren, 15-16 maart. Als een van het groepje Vlaamse en Nederlandse auteurs die met reis&werkbeurs in Québec mochten verblijven, houd ook ik een kleine lezing. Hoeft niet in het Frans, maar wel graag over Vodou. Dan wordt het nog moeilijk om het binnen tien minuten te houden, maar jaren onderwijservaring zijn een zegen als het aankomt op timing.

7 feb, 21.15u

Vandaag zijn er verkiezingen in Haïti. Onze gezant daar, Robin Padberg, heeft mij dringend afgeraden om naar Haïti te reizen, maar als ik mij echt met Vodou wil bezighouden, zal ik dat toch ooit moeten doen. Voorlopig houd ik zijn advies aan – maar zal vannacht mijn eigen informanten bellen om te zien, hoe gevaarlijk het volgens hen is.

25 jan, 16.46u

N* stuurt mij begin januari een email vanuit haar woonplaats Montréal. Of ik van 19 tot 21 januari naar Fuengirola kom, het huis van haar moeder moet verkocht worden en de boedel opgeruimd. Welja. Met ruim 30.000Frequent Flyer Miles vlieg ik via Parijs naar Malaga, mis de aansluiting wegens terroristenonderzoeksvertraging, en haal om 22.44u nog net de laatste trein naar Fuengirola. Nee, ik heb geen idee waar het huis is, maar gelukkig belt N* me op m’n 06 terwijl ik tussen allemaal Spaanse schonen in de boemel heen en weer wordt geschud. Drie dagen veel zon, koele witte wijn en verse vis. En ten laatste het witte graf op een kerkhofje hoog op de berg. Een wonderlijke maar mooie exercitie.

12 jan, 16.23u

New York, 26 dec 2005, in St. John The Divine, de grote kathedraal aan de rand van Harlem, Amsterdam Av.

Een bezoek aan Cat te NYC, van 25 dec ’05 t&m 2 jan ’06. Veel goede vrienden zijn ‘in town’, om. Clark en Bharati, dwz. auteurs C. Blaise en B. Mukherjee (haar werk is gepubl. bij Ambo Anthos), en ‘Danny’ Dawson, oftewel prof. Dr. C.D. Dawson, de Palo en Santeria-specialist. Een vrolijke week dus!

22 dec, 12.20u

Nog een laatste maal Faverey. In de vertaling “Against the Forgetting” van Francis R. Jones staat een drukfout, al tien jaar, in de eerste en in de tweede druk. Ik heb er al eens over gepubliceerd, in “Door geen poëzie meer uitgewist”, pp.19-21, Landgraafse Cahiers 5, ed. Hans Groenewegen, ISBN 90 73036 607, maar dat heeft niet geholpen. Nu eindelijk heb ik de vertaler zelf te pakken gekregen, en zal het bij een volgende druk veranderd worden. Het gaat om het gedicht, “Although this is is forever / itself” (“Hoewel het is altijd zich is”), in de reeks “Pierced” (“Doorboord”), om de regels “till in the end only absolute memory / of hissing perception reigns”. In het Nederlands luidt die “heerst ten slotte slechts volstrekte / herinnering aan suizende perfectie”. De verandering van “perfectie” in “perception” is een fout die in tien jaar niemand anders is opgevallen, en dat terwijl het begrippenpaar ‘perfectie/perceptie’ in Faverey’s poëzie belangrijk is. So much voor de goede lezers. Die zijn er blijkbaar niet. Dan bij dezen over de reeks “Man & dolphin / mens & dolfijn”: dat is niet hele moeilijk poëzie, maar een klein muziekstukje. Ik heb het ooit in spreekkoor gedaan met een klas tienjarigen, en dan hoor je die dolfijn onrustig heen en weer zwemmen, met verbijsterde dierenblik, omdat hij het commando “dolfijn, zeg eens bal” niet begrijpt. Hans zei vaak dat hij het liefst componist had willen zijn, en speelde nog weer eens wat voor op het klavecimbel.

22 dec, 10.55u

Gisteren was ik om zakelijke redenen bij een Van Deyssel-collectionneur, van wie ik de naam achterwege laat, want er lagen kostbare stukken in de prachtige bibliotheek, om. in het handschrift van de auteur -- altijd weer een vreemde gewaarwording. Het verlangen om in aanraking te komen met de werkelijkheid van het bewonderde, of van het heilige, als het de in zilver gevatte botten van een sint betreft. In het werk van Van Deyssel zijn zulke erotische passages, dat ik mij afvroeg of die anno nu uitgegeven zouden worden. Mooi van taal. *Intussen heb ik nog steeds een laatste verhaal over Faverey niet verteld in deze kleine hagiografie. Tijdens een feestje ten huize van De Bezige Bij, om de veertigste Raster te vieren, in 1986, meen ik, werd ik aan Hans voorgesteld. Ik had net vijf gedichten in een Raster gepubliceerd, mijn eerste publicatie was het, en daarna was een hele bundel van mijn hand door De Luie Wesp geweigerd. Dus was ik niet in feeststemming, maar ik was toch meegegaan met Remco (Ekkers) en Marc (Reugebrink). Remco, de lieverd, reed ons van Groningen naar Amsterdam en terug. Hans keek mij peinzend aan, en zei toen ‘dus jij bent de dichteres van…’, en daarna begon hij kalmweg al mijn vijf gedichten luidkeels voor te dragen. Wolfskuil. Raveslag I, II en III. Uit het hoofd. Terwijl hij nooit had kunnen weten dat ik daar zou zijn. Ik wist niet waar ik kijken moest van ontzetting. Faverey was mijn god, vanwege zijn prachtige poëzie, en dit was net iets teveel. Daarna vroeg de dichter, even kalm, wanneer er een bundel van mij zou verschijnen? Ik zei onzeker en tamelijk ongelukkig, dat men mijn werk hier recentelijk geweigerd had. Daarop draaide hij zich op zijn hakken om -- er was weinig bewegingsruimte vanwege de overvolle receptie -- liep recht op de directeuren van De Bezige Bij af, dat waren er toen twee, geloof ik, brak zondermeer in hun gesprek in, en begon ze woedend toe te spreken. ‘Hoe ze zo stom hadden kunnen zijn om die poëzie te weigeren, want zoiets moet je toch herkennen’, enzovoorts. Het werd bijna een rel, want zo’n openbare afstraffing lieten de directeuren niet op zich zitten. Ik probeerde intussen in lucht op te lossen, of in de grond te verdwijnen, of het pand te verlaten. Dat ging niet door. Op zeker moment vond ik Faverey in mijn weg, hierbij gesecondeerd door mijn andere dichterheld, Gerrit Kouwenaar. Beide heren namen mij tussen zich in, letterlijk, zetten ons alledrie op een bankje, waarbij ik klemvast tussen beide dichters kwam te zetten, Faverey zette een verse fles Bols en drie glaasjes voor ons neer, en binnen een uur was ik volledig dronken. Ik herinner mij van het derdegraads verhoor, dat beide heren mij als ingestudeerd om beurten afnamen, alleen nog de eerste vragen, ‘hoe lang schrijf je al, Van Daalen’ en ‘hoe oud ben je nu’. In juni van dit jaar zag ik Jacob Groot en Kees ’t Hart bijna hetzelfde doen met Liesbeth Lagemaat, nadat ze de Buddingh’ Prijs gewonnen had, maar Liesbeth is heel wat assertiever dan ik destijds, en liet zich niet vastzetten. De honden jagen het wild op, dacht ik even, maar gelukkig gold dat dit jaar niet. Mijn verhaal heeft nog een merkwaardige pointe. Na de weigering bij de Bij had ik mijn werk naar Querido gestuurd. Querido had mijn persoonlijke voorkeur, maar de Bij had Raster, en om die reden had ik het daar eerst naartoe gestuurd. Op zeker moment besloot Querido het uit te geven. Lang nadat mijn eerste bundel verschenen was, vertelde Jan Kuijper, toen mijn poëzieredacteur, dat Faverey hem niet met rust had gelaten, en er telkens bij hem op aangedrongen had, het uit te geven. Ik vond en vind dat een voorbeeld van hoe een oudere dichter zich behoort te bekommeren om een jongere.

14 dec, 20.11u

Hans Faverey overleed dus op 8 juli 1990. Dat was mijn 40^ste verjaardag, ik ben geboren op 8 juli. Met Kerstmis 1997 ging ik logeren bij Lela, in Amsterdam. Ik heb een staande uitnodiging voor Triëst, maar ben daar nog niet geweest. Misschien volgend jaar. Enfin. Lela en Hans hadden een appartement met twee verdiepingen vlakbij het Concertgebouw, het waren de twee hoogste verdiepingen van het huis. Ik sliep in een kamer onder de nok, naast de opslag van al Hans’ antieke stukken. Hij had een zeer kostbare verzameling, als amateurarcheoloog, ik neem aan dat die nu in Triëst ligt. ’s Nachts droomde ik van Hans, zo vreemd dat ik mij ’s morgens afvroeg of ik dat wel aan Lela kon vertellen. Maar toen ze vroeg hoe ik geslapen had, kon ik het niet voor me houden. “Het spijt me als ik iets pijnlijks zeg, maar ik heb gedroomd dat Hans in een gestreepte pyjama op de rand van mijn bed zat, en naar de televisie zat te kijken, naar het voetbal. Dat kan toch niet?!” Lela, aan de ontbijttafel, bij het raam, trok haar wenkbrauwen op, knikte eens peinzend, en zei “In de laatste maanden voor zijn dood, toen hij al erg ziek was, sliep hij in dat bed waar jij vannacht in geslapen hebt. En ’s avonds zat hij op de rand en keek naar de wereldkampioenschappen voetbal.” Een laatste bericht uit het rijk van de overkant. Practical joker, Hans, tot na zijn dood.

13 dec, 21.40u

Op een avond was ik bij Hans Faverey en Lela, in hun grote appartement vlakbij het Concertgebouw, toen Hans mij vroeg, of ik eens naar een oud handschriftje wilde kijken. Ik heb een opleiding als paleograaf en codicoloog, dat is al even geleden, maar veel ervan vergeet je niet, kennis van schriftsoorten en van schriftdragers, zoals papier en perkament, van inkt, van verluchting. Hans kwam aanzetten met een klein pakje, in grijzig papier gewikkeld. Er zat een klein, dik handschriftje in, ongeveer zo groot als een forse agenda. Terwijl ik voorzichtig begon te bladeren, vertelde hij, dat hij het gekocht had in Konya, “de stad van de dansende derwisjen”. Ergens op straat, “ik voerde een gesprek met een man die zei dat hij een Sufi was, een mysticus. Hij legde zijn hand op zijn hart en toen diezelfde hand op mijn hart. Omdat ik een dichter ben.” De tekst van het boekje was de Bushtan, de Boomgaard van de dichter Sa’adi, die vooral bekend is van zijn andere werk, de Rozengaard. Of er in geknipt was, wilde hij weten, want er lagen hele stukken van bladzijden los. De tekst van het handschriftje was geschreven in een zestiende-eeuws Arabisch schrift, zag ik. Langs de rand van elk tekstblokje waren netjes lijnen getrokken, in kleur, om de tekst apart te zetten van de marges. De meest gebruikte kleur was groen. Heel wat tekstvierkantjes lagen los. “Er is niet in geknipt,” kon ik hem geruststellen, “maar in die tijd gebruikte men kopergroen voor de groene verfstof, en dat heeft zich door het papier heen gevreten, en toen zijn de stukjes eruit gevallen.” Achterin, op het laatste blad, was tekst geschreven in een latere hand. Hier was met goud gewerkt, de twee pagina’s zagen er rijk uit. “Dat ben ik aan het vertalen,” zei Hans, “het is een alchemistisch recept.” Een half jaar later belde hij op en las het voor. “Ik lees het heel vlug voor, want ik wil niet dat je het onthoudt! Ik wil het nog voor een gedicht gebruiken.” Of het daar ooit van gekomen is? Wat hij voorlas, ging over een groot aantal ‘levervormige’ stukken, die verhit moesten worden, en afgekoeld in water, en verdampten. Het woord ‘levervormig’ wilde mij niet meer uit het hoofd. Hans overleed op 8 juli 1990 aan leverkanker.

13 dec, 13.51u

Over Faverey zijn veel meer petits histoires te vertellen, en dat ga ik hier maar eens doen, anders blijft alleen die dodelijke ernst van de receptie over. Faverey hield contact met me vanaf het feestje bij De Bezige Bij, naar aanleiding van het verschijnen van de veertigste Raster, in, denk ik, 1986. We spraken veel over poëzie, en het hielp om een beetje los te raken uit de rampzalige ernst waar ik halverwege de jaren tachtig bijna in verdween, merendeels omdat ik een huwelijk had dat grote gaten vertoonde, een dwingende minnaar waar niemand van af mocht weten, en een kind dat heel veel en ook meermalen heel ernstig ziek was, in een woonplaats waar ik niemand kende. Mijn debuut vertoont er alle sporen van; Herman Mertens, de oude architect, zei, naar verluid, peinzend ‘Maria is de Tweede Wereldoorlog nog aan het uitvechten’. Dat was om andere redenen juist, maar goed, de Ingeborg Bachmann-variant later maar eens. Faverey vond dodelijke ernst bij een dichter aanstellerij. “Je moet leuk vinden. Als je het niet leuk vindt, moet je het niet doen, Van Daalen”. Faverey en zijn vrouw reisden veel. Oostwaarts. Ik laat in het midden om welk islamitisch land het in deze geschiedenis gaat, maar het was toeristen verboden om antiquiteiten uit te voeren. Anders het cachot. Niettemin had Hans bij deze en gene boer ver buiten de steden toch weer mooie oude potjes gekocht die op het land gevonden waren. Hoe die nu over de grens te vervoeren? Zijn vrouw kocht een netje, zoals dat waarin de marktvrouwen hun nieuwe potten naar de markt brachten, in een knallende kleur, en daar gingen de oude potjes in. Die hadden precies dezelfde vorm als de nieuwe, alleen waren dezen enkele duizenden jaren ouder. En zo passeerden de echtelieden zonder problemen de grens, de potjes in een open netje in de hand. Het werd mij vrolijk verteld, en Hans ontkurkte nog een prima fles, geheel volgens zijn “avondvullende glaswerken”.

12 dec, 11.40u

Met Diana Ozon heb ik gisteren het onderwerp ‘coniferen’ nog even doorgenomen, en vanaf vanmorgen acht uur is ene in het groen geklede Edwin met enorme snoeiapparaten in de weer. In het Donkere Bomen Bos schuilt een keurig haagje. Zoiets als een sonnet in een omgevallen scrabbledoos. Diana leest dit weblogje, hoor ik tot mijn verrassing. Dan nu een verrassing terug. Luistert. Tijdens die literaire kritiekmiddag werd er weer ferm met Faverey gezwaaid, en dat die zo autonoom was, of is. Kletskoek die een eigen leven als waarheid is gaan leiden. Faverey’s gedichten vind ik emotioneel, vaak hilarisch grappig, en ik ken vele regels uit het hoofd. Maar daar gaat het nu niet over. Ozons gedicht “Jah Tampon & De Menstruatie Dub” is maar drie keer voorgedragen in de afgelopen 25 jaar, begrijp ik van haar website. Ooit werd het breeduit gerecenseerd in NRC, en dat moet ergens in 1986 of 1987 geweest zijn. In die jaren had ik veel contact met Faverey (1934-1990). Toen de tampon in een kop in NRC verscheen, belde hij buitengewoon vrolijk op, en zei me herhaaldelijk dat hij Ozon een fenomeen vond, en die poëzie erg leuk. En dat ging in het bijzonder over het tampongedicht. Ik denk niet dat iemand dat weet, behalve Lela, en die woont in Triëst. Dus bij dezen. Dan kan dat beeld van een stijve autonoom eindelijk eens worden bijgesteld. Faverey was een grappenmaker, die het bijvoorbeeld bestond, mij te zeggen, dat er op het boerenland van zijn schoonouders in Kroatië zoveel veiligheidsspelden werden opgegraven, en dan, als de degelijke amateurarcheoloog die hij was, met nauw verholen vrolijkheid zat te wachten of ik het snapte, en mij nog eens schaterend een goed glas wijn inschonk, als ik achteloos fibula zei.

12 dec, 10.34u

Een wonderlijk weekend. De middag van de literaire kritiek, in Perdu, die avond het feestje van het veertigjarige Fonds voor de Letteren, met driehonderd gasten, in het Muziekhuis, en een dag later de beurs van de kleine uitgevers in Paradiso. Het forum van de literaire kritiek bestaat uit Bas Belleman, Hagar Peeters, beide dichters met onvrede vanwege een groeiend onbegrip in de poëziekritiek, dan Piet Gerbrandy, een ‘werkplaatscriticus’, om met Bernlef te spreken, en de twee hoogleraren Maarten Doorman en Thomas Vaessens. Moderator is Joost Zwagerman. In de wat zwalkende discussie komt niet echt naar voren wat nu precies het probleem is. Dat er wel degelijk is, en, vermoed ik, gezocht moet worden in een paradigmawisseling of verschuiving in de poëzie van de laatste jaren. Reden waarom Hagar Peeters en Bas Belleman terecht van mening zijn dat de poëziekritiek het niet oppakt. Poëziecritici hebben natuurlijk allemaal een Bertus Aafjescomplex, dwz. de angst dat ze een belangrijke nieuwe stroming niet zullen herkennen, zoals Aafjes die de Vijftigers naar de prullenbak verwees. Maar intussen schuurt het altijd tussen makers en recensenten. Joost vraagt me naderhand, of ik ook niet vond dat het gesprek opvallende parallellen had met de discussie tijdens Winterschrift 1985? Jawel, misschien moet het beeld elke twintig jaar worden bijgesteld? En waar precies zou die mogelijke verschuiving aangewezen kunnen worden? Ook in anderhalf uur discussie valt dat niet uit te leggen. Het woord ‘engagement’ valt, en Gerbrandy zegt even terloops ‘romantisch’. * En dan is het tijd voor het diner. Er zijn heel veel tafels, die allemaal met een boek worden aangeduid. Ik zit bij “De eeuwigdurende orgie”. Dat kan geen toeval zijn. Allard Schröder en Anne zijn medetafelgenoten. Veel toespraken, waaronder een hilarische van Tijs Goldschmidt, en een beschamende van het juffertje dat namens Medy van der Laan een belegen fotootje komt aanbieden. Een donatie kon er niet af, blijkbaar. Slechte beurt. * Zondagmiddag toch weer boeken gekocht, oa. het geruchtmakende geschriftje van Marc Kregting, dat mij een vermakelijk halfuurtje bezorgt in de trein naar Almere. Ook een essay van De Roder dat ik nog niet had, en een bibliofiel boekje over VOC en slavernij, dat ik zowaar met korting en nuttige informatie krijg toegestopt – handig voor het Vodouboek.

6 dec, 10.35u

Bij de post een felicitatie vanwege de verjaardag van Shango, omdat 4 dec St. Barbara was, de RK alter ego van de Santería god, of orisha. Shango is de bliksem en “the lover who buys the vagina on credit- / and asks the chief to pay the bride price”. De oorspronkelijke taal van het lied zal wel Yoruba zijn.

5 dec, 11.42u

Vanuit mijn werkplek in de woonkamer heb ik het zicht aan twee kanten op de oprit 7 van de A6. Altijd auto’s, 24 uur per dag, die zonder geluid omhoog of omlaag rijden. In drie ramen dezelfde doorlopende beweging. Internetgame. Hoeveel punten voor een SUV? Bij wijze van bonus strijken er steeds meer spreeuwen neer in de kleine bomen die langs de oprit staan. The Birds. En nu gaat ook in Almere de sirene, spreidt zich uit in de ruimte als een even golvende doorzichtige deken. Vandaag 5 december, dus morgen is de sterfdag van de heilige Nicolaas. Zoals bekend, worden feestdagen vanouds gevierd vanaf de avond eraan voorafgaand, omdat de Keltische en Germaanse kalender in nachten telde, niet in dagen.

4 dec, 17.46u

Zo. In de woonkamer, meubels verschoven, vijf hoge witte kaarsen aan in de zilveren kaarsenhouder, zo’n enorm ding waarmee je nog goede sier had kunnen maken in The Fearless Vampire Killers, een koel glas droge witte wijn binnen handbereik, en de laptop op de glazen tafel. Met internet. En nergens boeken want die staan in The Library. Achter me komen vanuit de keuken de zinderende geuren van kip met ietsje knoflook, uitje en gemberwortel, gesmoord in witte wijn. Ik ben welgeteld één gedicht kwijt vanwege de softwarecrash van vorge week, en dat was getiteld “Passie”. Dat schoont lekker op. Ik zal het netjes overtypen van de prachtige druk in zwart/rood op geschept papier, met degelpers, die boekhandelaar Tom Hoebé van Demodokos te Amsterdam in vijftigvoud vervaardigd heeft. Voor mijn broer G was het zeldzame exemplaar met de onbestaanbare nummering “136/50”, omdat 136 zijn huisnummer is en ik al een tiental jaren van dat huis de huissleutel heb. In noodgevallen kan ik erin. Niemand die vreemd opkijkt als ik ineens bij het ontbijt verschijn, integendeel, het wordt zeer gewaardeerd. Hoeveel mensen in je hele leven kun je onvoorwaardelijk vertrouwen? Een handvol en dat zijn broers, zus, en neven, weet ik nu. De De Rooij-maffia, een klein troepje roofridders. En enige speciale vrouwen, echte, hechte vriendinnen, ook al spreek je ze jaren niet. Onvervangbaar. Mannen/geliefden? Totnutoe niet, nee. Geen man/geliefde die ik mijn leven zou toevertrouwen. Ze slijten te hard en er zit geen garantie op. Niet goed, tijd weg. Geld Is Tijd zoals het Fonds voor de Letteren ons opgewekt laat weten, vanwege haar veertigjarig bestaan, ter viering van hetwelke zij een groot diner heeft aangericht. Zou je kunnen opteren voor een tafelschikking. Verras me. Zoals tijdens het jaarlijkse Queridofeestje, vrijdag jl., toen Euf mij vertelde wat de vorm is van haar eerstvolgende publicatie. Gefeliciteerd, Euf!

2 dec, 12.53u

De coniferen in mijn tuin kunnen 20m hoog worden, zegt de hovenier. Mijn appartement is 2.40m, binnenmaat, er zijn drie woonlagen, dus meer dan 10m hoog zal dit hele hoekgebouw niet wezen. Ik stel mij twee rijen van negen meter coniferen voor die vijf meter uit elkaar staan en 20m hoog zijn. In elk geval zichtbaar vanuit de ruimte. Nee, god niet gezien, zei de astronaut, maar wel de tuin van Van Daalen in Almere.

29 nov, 23.53u

Onderweg naar Querido, in de winterregen langs het Singel, zie ik een meneer van mijn leeftijd een wegwaaiende kaart bestuderen. Ach, een verdwaalde toerist, denk ik, zal hem even op weg helpen. Hij staat op de Blauwbrug, en het duurt even voordat hij snapt hoe Amsterdam in elkaar zit. Als een spinnenweb, leg ik uit. Deze meneer is hier vast nog niet vaak geweest. Hij spreekt Amerikaans met een raar accent. Komt uit München. Goh, daar was ik in, nou wanneer? 1979, met het Lasso-onderzoek. Dat verrast hem, ook, dat ik er blijkbaar geen problemen mee heb om verder te gaan in het Duits. Lyrikerin. Het mooie woord voor dichter. Hij is filmer, heeft in NY en LA gewoond. Natuurlijk, het is IDFA. Ik heb afgelopen week al meer mensen in de stad zien rondlopen die er blijkbaar thuishoorden vanwege hun opzichtige keycords met crewcards of hoe heten die dingen. Ik wil mijn weg vervolgen, maar krijg dan tot mijn verbazing met een gebaar van uiterste zorg een vrijkaartje aangeboden. Paradiso, half negen vanavond. Welja, waarom ook niet, denk ik later die middag, zeker na een mooi gesprek met Pieter over het Vodou-boek, en ik reis om half acht opnieuw af naar de hoofdstad. Almere is gewoon een suburb, en de trein een soort tram die er krap een half uur over doet. De film draagt als titel “To Tulsa And Back” en is een roadmovie over J.J. Cale, genoemd naar de cd met dezelfde titel die uitkwam in 2004. In de film naast de hoofdpersoon ook achteloos Eric Clapton en een reeks andere musici die praten, musiceren, rondrijden in steeds mooiere eindeloze landschappen. Als muziek iets is met tijd en ritme, is deze documentaire iets met ruimte en ritme. Adembenemende opnamen van ruimten, plekken, ritmes. Volgend jaar komt de cd uit van Clapton met Cale.

28 nov, 16.54u

Er vliegt een UFO boven Almere. In de paarsig-grijze hemel, op een hoogte waar je een helicopter verwacht, twee landingslichten (groen links, rood rechts, van mij uit gezien) en middenin meerdere witte lichten. Het is natuurlijk een (klein) vliegtuig, het vliegt pal naar het westen, en, meer gezichtsbedrog, recht naar mij toe. Pas als ik er dichtbij ben, hoor ik de motoren. De wonderlijke winterhemel die hier elke avond een tapijt van kleuren uitspreidt, maakt de rendierslee van Santa Claus geloofwaardig.

28 nov, 10.34u

Amsterdam is nu om de hoek. Met presentaties, lezingen, debatten, om. uitreiking Anna Bijns Prijs met een vreemde discussie over de receptie van werk van vrouwelijke auteurs. Gisteren nieuw werk gezien van Elma van Haren, tegelijk met de presentatie van haar nieuwe bundel. Het prachtige zelfportret met schorpioenen ipv ogen was helaas niet te koop, maar de bundel gelukkig wel. Elma van Haren, K. Michel, Nachoem Wijnberg, Tonnus Oosterhoff, en ik: de genomineerden van 1990 voor C. Buddingh’ Prijs. Elma won de prijs dat jaar.

25 nov, 11.25u

Sneeuw! Een half uurtje natte witte vlokken. A zeilt morgen naar Schier, mooi maar brrr. Hier begint alles aardig vorm te krijgen. The Library bevat nu negen overvolle boekenkasten plus een stalen kast voor alle zakelijke info en veel losse ladenkasten. Ik voel me de Madonna met de laden – variant op die juffrouw van Dali. Wel veel meer laden. De volgende keer graag een huis waarvan de wanden ladenkasten zijn – zoiets als dat huis van Bruce Willis in The Fifth Element, ook precies het leukste van de hele film. Heikel punt is nog, hoe hang ik al die kunst op in de woonkamer? Liefst met een galerierail en nylon draad, maar de gedachte aan weer dagen met een klop- of hamerboor op volle kracht doet me nog aarzelen. Intussen veel praktische wonderen, ondermeer een brief van het OM te Groningen. Eindelijk gerechtigheid. Betalen, meneer de agressor, of voorkomen. Heerlijk vooruitzicht.

7 nov, 10.55u

Gisteren voor het eerst een uitvoering gehoord van Hardy Mertens “The Three Storms”, voor fanfareorkest, waar ik in 1987 een gedicht voor schreef op speciaal verzoek van de componist. Merkwaardige première, opgenomen als wav.file. Ik heb ooit wel een printje van de muziek gehad, maar dat was niet zo, eh, evocatief. Naar verluid is het werk veel uitgevoerd door amateurorkesten. Een wereld die mij niet zo bekend is. Als ze allemaal zo goed zijn als fanfareorkest Lamoraal te Egmond aan de Hoef, is het de moeite waard om een uur voor in een holle en kille sporthal te zitten. Zeker als Els meespeelt, en Loes naast me op de bank zit en deskundig commentaar levert! Dat was mooi, lieve meiden.

28 okt, 13.28u

Fiat lux. Vier gordijnen, negen vouwgordijnen, acht voiles, veertien lampen en veel kasten later, eindelijk weer tijd voor weblogjes. Ary geeft advies inzake de coniferen. Een uitgever is altijd handig. Te Querido is de wisseling van de wacht op handen. Lidewijde heeft vandaag haar laatste dag. Sterkte, Lid! We hebben stormachtige momenten gehad in onze vijfjarige relatie, maar dat verhelderde voor mij persoonlijk weer veel, en dat was goed. Ik wens je een mooie toekomst, liefst iets met boeken. Vanaf dinsdag is Annette uitgever. Welkom, Annette! Met jou kan ik al lang uitstekend overweg, en je moet wel een eeneïige drieling van jezelf zijn, want uitgever, poëzieredacteur én biografe van Maurice Gilliams, pffft. Ik ga nog maar wat sleutelen aan mijn inleiding, woensdag aanstaande, bij de presentatie van Mijn duizendbladig boek van Catharina van der Linden en het tentoonstellinkje dat ik mocht maken. Hoera, het werk wacht.

25 okt, 9.36u

Het stormt. Bomen voor, bomen achter. Wie had gedacht dat een verse polder zoveel breed wuivend groen zou kunnen bevatten? FM klassiek vult de kamer, de iriserende groene voile gordijnen omlijsten het uitzicht. Nog een boekenkast, nog wat lampen, en dan is het eindelijk een echte woning. Een plek. In vodou is lokatie niet statisch, is een lichaam, een persoon. Is een boek statisch?

19 okt, 12.38u

Luxaflex is een straf van god. De werkelijkheid wordt verhakseld in lijnen zoals een televisiebeeldscherm. Maar er hing tenminste iets, stoffig en met spinnenwebben. Opgelucht heb ik het zojuist erafgehaald, en donkerblauwe vouwgordijnen opgehangen. Als vieze plastic luxaflex de straf is, is een boormachine van Bosch, 1000W, de beloning. Ik begrijp nu waarom al die klussende mannen aldoor blijven klussen. Vier gaatjes boren in beton met een klopboor. Vier pluggen, vier ophangdingetjes, vier schroeven, en klik, die zit. Ik heb nog zes andere enorme ramen plus een deur. Joepie.

13 okt, 22.34u

Catharina van der Linden was een prima vertaalster. Jammer dat er weinig van haar hand uiteindelijk werd uitgegeven, misschien omdat ze tijdens WOII in Kopenhagen woonde, en correspondentie niet soepel verliep? Van de Deense auteur Johannes Anker Larsen verscheen “Een man in het gekkenhuis” (1943), in Denemarken ooit een beroemd boek. Wonderlijke roman. Anker Larsen is hier grotendeels onbekend gebleven. Beetje zonderling werk, niet zozeer literair proza als wel half-religieuze essayistiek. In Van der Lindens vertaling heel leesbaar, in een bijna achteloos helder Nederlands.

12 ok, 17.04u

Op een dag word je wakker en is de griep weg. Net als pijn is koorts, en watten in het brein, onvoorstelbaar als het er niet is. De herinnering van het lichaam is opgebouwd uit cellen met weinig of geen verbinding onderling. Als een zesde-eeuws klooster in Ierland. Daar zou een mooi stukje over te schrijven zijn. Maar het kost een dag om de fout uit een pc-programma te vinden en te herstellen. Gelukkig heb ik een externe hard-drive die alles moeiteloos opneemt. Ook een soort lichaam. Ik vraag me nog altijd af waarom pc’s, mobiele telefoons, cd’s en dvd’s niet zwaarder worden met het opnemen van informatie. Leuk voor een sfje. Eerst nog een kleine tentoonstelling maken bij de boekpresentatie van “Mijn duizendbladig boek”, de Querido-bloemlezing van de poëzie van Catharina van der Linden, op 2 november, in het Ned. Letterkundig Museum. Dankzij haar vorige uitgeefster heeft de papieren nalatenschap het overleefd in goede staat, en zijn er ook nog tien gouden vulpennen boven water gekomen, waaronder een breed model Sheaffer met ‘snorkel’, een welhaast antiek stuk. Ik heb er ooit zo eentje cadeau gekregen van Paul K., bij een bezoek aan een antiquair in Cedar Falls, maar dan een smal model. De snorkel is een soort schuifmechaniekje om de pen met inkt te vullen. Het werkt niet meer, die van Catharina ook niet. Is niet repareerbaar, zegt de fabriek in Iowa. Jammer, want hij schrijft heerlijk.

7 okt, 13.06u

Om half negen staat Thierry al voor de deur, van Mast Verhuizingen, om lege dozen op te halen, vergeet inderhaast nog een twintigtal, maar ach, de boeken staan ook nog op stapels want de kasten moeten nog geschroefd. Mijn hoofd begint wat mistig, net als buiten, waar het nu met een gouden oktoberzonnetje is opgeklaard. Ik zweer bij de enorme roze smarties van aibouprofèn, voor alles, tot hartzeer toe. Voor het debat over ethiek en professionaliteit helpen ze mij ook, maar mijn emailcorrespondent begrijpt er niks van. Te jong zeker, lees: te lui. In elke betrekking moet men zich tegenover zichzelf helder inzicht verschaffen in de eigen morele keuzes, maar ja, dat is moeilijk. De meeste webloggers zijn voortdurend in de weer met afdekken, laat ik nu eens iets opdiepen. Tijdens het Walt Whitman Project ging het zeer in tegen mijn eigen ethiek en professionaliteit om mijzelf op de lijst lezende dichters te laten staan, want ik was de organisator, en hierin ben ik altijd volstrekt helder geweest: een organisator leest niet op het eigen festival. Maar organiseren is vooruitzien. Mijn contacten hadden mij herhaaldelijk gewaarschuwd dat burgemeester Wallage mogelijk te laat zou zijn voor de opening, én Wallage zelf had mij bij herhaling laten weten dat hij dolgraag een vertaling helemaal zou willen voorlezen. Daar had ik mijn eigen vertaling voor gereserveerd. Het gebeurde rimpelloos zoals ik had voorzien. Dat is het soort helderheid waar je als organisator op mag vertrouwen. Wallage belde een half uur voor opening (dat zal wel de enige keer in mijn leven zijn dat de burgemeester van Groningen mij belt op mijn 06), dat hij niet aan het begin erbij kon zijn, vroeg om een andere tekst, was blij met de mijne, kwam een uur te vroeg binnen om die tweede kans toch vooral op tijd te kunnen honoreren, las voortreffelijk, zeker gezien de geringe voorbereidingstijd, en, tot vermaak van het publiek dat dacht dat ik opzettelijk die tekst voor hem had gereserveerd, met groot gevoel de regels: “Dit is de stad… en ik ben een van haar burgers; / Wat de rest interesseert, interesseert mij… politiek, kerken, dagbladen, scholen, / Nuttige instituties, voorzieningen, banken, tarieven, stoomschepen, fabrieken, markten, / Aandelen en winkels en onroerend goed en roerend goed.” (p.83). Toch blijft het een te glad moment – misschien had ik nog één andere medelezer als reserve moeten contracteren, maar dan is het weer sneu als iemand niet mag lezen. Overwegingen van ethiek zijn een constante onderstroom van handelen en denken. Een gereformeerde jeugd heeft ook voordelen.

6 okt, 13.13u

Het is mistig in Almere. Mooie dichtregel. Ondanks een heftig koortsdelirium toch begonnen om een Engels gedicht van mijn hand uit 1988 te vertalen voor de muziekvereniging Lamoraal van Egmond, want die gaan zaterdagavond de compositie van Hardy Mertens uitvoeren bij die tekst, begreep ik uit een onverwachte email. Ik heb het ding nog nooit zelf gehoord, dus zodra ik weer wat boven water ben, kom ik graag luisteren. Vooral omdat mijn nichtje Els ook meespeelt. Goed van jou, Els!

4 okt, 9.20u

Hedennacht doodziek te bed. Met koorts, watten in het hoofd, een dichtgeknepen keel en zwaar kortademig. Al die mannen die besmuikt giechelend, mij de afgelopen week in het oor hebben gefluisterd dat ze mijn weblogjes dagelijks goed lezen: nu graag goede wensen, ansichtkaarten, rozen, champagne, bonbons, en andere krachtmiddelen die mij er weer bovenop helpen. Anders geloof ik jullie niet, hoor.

Maar geen wonder. Donderdagavond een malle vergadering in Groningen. Jammer dat ik vergeten ben de tekstjes op te nemen van die twee ouwe universitaire vergadertijgers met hun hekel aan vrouwelijke schrijvers. Er zitten nog wel een paar vervreemdende toneelminuten in. Vrijdagavond een lezinkje plus goden plus fotogedicht te Montréal, pardon, te Perdu. Zie hieronder voor de foto. Zaterdag een kastje in elkaar schroeven, zodat ik twéé kruisschroevendraaiers heb gemold want stevige greep op de dingen, en één kapotte blaar in de binnenkant van mijn rechterhand. Maandagmiddag, een niesbui tijdens een radiointerview.

Maandag 3 oktober te restaurant Blits in Rotterdam. Aan de mooie natte brede Maas. Maar ik was al snipverkoudûh. Razendsnelle interviewster Loes Luca, van wie ik een fan ben of anders dadelijk geworden was, en ik, maakten er een hilarisch theaterstukje van. Foto Piet Radder. Dankjewel, Piet.

“Randwandelingen” te Perdu, vrijdagavond 30 september. Vlak voordat ik mijn fotogedicht lees&toon. Op de grond: water en een sigaar voor Papa Legba, de wegbereider, de ‘Hermes’ van Vodou. Zo te zien kieper ik net de bruine rum uit voor alle Loa die dat drinken (de witte rum had ik al geplengd met de blauwe fles die zich op het paarse standaardje en rechts onder mijn pols bevindt). Foto Hugo Bousset. Dankuwel, Hugo.

29 sept, 10.52u

De kastenwand in de tuinkamer is zo groot dat hordes kinderen er verstoppertje in kunnen spelen. Voorlopig was de enige bezoeker Salem, the witches’ cat, een enorme zwarte kater, vriendelijk maar met duidelijk een geheel eigen agenda. Om onnaspeurlijke redenen bevond hij zich in mijn huis, en verzocht om er bij de tuin uitgelaten te worden. Zeker met de kasten meegekomen, al zie ik hem er wel voor aan om rustig door een dichte deur naar binnen te wandelen. Nu nog zeven boekenkasten opbouwen en boeken uitpakken. Het lijkt wel een sprookje. De geschiedenis van de zeven betoverde boekenkasten. De kledingkasten zijn een aanwinst, vooral de enorme spiegels. Vol krijgen lukt niet, hoewel … Had ik nu vorig jaar stapels kleren weggegooid, hoe kan het dan dat er nu voortdurend meer leren jasjes en zijden overhemden tevoorschijn komen uit kledinghoezen, verhuisdozen en vliegtuigkoffers?

27 sept, 18.20u

Volgens de gratis blaadjes is Hare Saaie Meid op koninklijke visite in Lelystad, maar ik heb er even geen tijd voor, trouwens het waait. Eindelijk echt herfst. Met de moed der wanhoop heb ik nogmaals UPC gebeld, en het hopeloze telefoonprobleem uitgelegd aan een heel aardige Arnoud, die het nu allemaal in orde gaat maken. Als dat nog voor kerstmis kan, zou het fijn zijn. Kan ik Cat misschien zelfs met Xmas bellen in New York. Of zoveel dagen, eh, nachten, vanwege het tijdsverschil, eerder als mogelijk. Morgen komen de kasten. De vraag is, waar laat ik de dozen met boeken en de ingepakte kasten, terwijl ik kast voor kast uitpak en in elkaar zet, en waar laat ik onderwijl de verpakkingsmaterialen? De logistiek van dit soort binnenshuisverhuizingen is een gedicht op zich. Alles op één pagina en liefst in veertien rijmende regels.

25 sept, 13.19u

De violen –zo groot kun je ze geen viooltjes meer noemen- ‘in de kleur van nachtschade’, diepdonkerblauwpaars, staan blij in de zon. Bezoek uit Groningen op de zaterdagmiddag, Remco, bracht ze mee namens Roel, ook lathyrus, voor mijn tuin. Ik ben niet zo van de vetplanten-in-de-vensterbank, planten horen buiten, en dat kan dus nu. Remco heeft een goed advies voor het woud van coniferen: snoeien aan de zijkant ‘met een heggeschaar’ en de toppen eruit, tot het een nette groene muur wordt. Ja, dat mag in de herfst, en dat is het met 21 sept officieel geworden. Niet vandaag: lampen ophangen en cd’s uitpakken.

23 sept, 23.58u

Het concert “Just one more world” op teksten van Leo Vroman bijgewoond – uitvoerenden het Egidius Kwartet plus sopraan Claron McFadden. Jee, wat prachtig. Het werk van componist Bart Visman: graag zsm op cd, want ik heb net 60m boekenkast gekocht en moet dat nog in elkaar schroeven. Een schroefparty organiseren? Misschien beter niet, schater. Het concert was in de Utrechtse Pieterskerk – de laatste keer dat ik daar was, was in 1981, toen ik mijn eerste officiële universitaire lezing mocht houden. ‘Maiden speech,’ zei Willem Elders met effen gezicht, en liet mij die uitschrijven, beducht voor mijn improvisaties, maar natuurlijk liep het allemaal weer heel anders. Enfin, dat is een vrolijk verhaal voor intimi. Intussen is het precies vijf kwartier van de Pieterskerk naar thuis. De trein hier is gewoon een soort sneltram. Bij de email een hilarisch berichtje van een bevriende collega, met verwijzing naar een encyclopedie op internet, waar ik te boek sta als “Marina”. Ik begin het spontaan te zingen. Op sommige informatieplekken van het web ben ik geboren in 1951, of niet te Voorburg maar te Vlijmen, een vondst waar ik me tranen om gelachen heb. Jammer dat het circuit van de valse paspoorten iets buiten mijn bereik ligt.

22 sept, 10.14u

Gisteren mijn eerste boormachine gekocht. Een klopboor van Bosch in zo’n handig doosje. Eng, hoor. Ik wil graag alle kunst aan draden vanaf zo’n rail tegen het plafond hangen, zoals in galeries. Waarschijnlijk blijft er weinig wand over, dus schilderen, hm, voorlopig niet. Mijn echte ‘Natasja Bennink’, haar “Venus van Antwerpen”, staat al vanaf de eerste dag in het raam. Zal ik haar omdraaien, zodat ze ook naar buiten kan kijken? Ik heb al snel besloten dat ik fijn in de woonkamer ga werken. Die is bijna vierkant en 5 x 5m2, met ramen aan twee kanten want een hoek. Heerlijk. Net als het huis van mijn grootouders in Voorburg. Ik heb mooi zicht op al wat voorbij wandelt, holt, hond uitlaat, fietst, scheurt en stept. Iedereen kijkt ook naar binnen zodat ik af en toe maar eens zwaai. Net de Kooniechin, en die komt volgende week in de Flevolandpolder op visite. In het naar verhouding stokoude Lelystad. “Weet je nog dat we naar de polder zijn wezen kijken toen die net was opgespoten? In 1963!” zegt mijn zusje. Nee, helemaal vergeten, hoewel er nu iets in mijn geheugen schemert van blikkerende zandvelden. “Je hebt nog schelpen gezocht!” roept ze. Nou, dan woon ik misschien nu waar dat was. Veertig jaar later, een generatie. Ik heb inderdaad al jonge mensen gesproken die hier geboren en opgegroeid zijn. Het is een soort voorstad van de randstad, met, oh verrassing, overal winkeltjes met Surinaamse en Westafrikaanse eetwaren. Mmmm.

19 sept, 20.35u

Oh, de zaligheid van een goede boekhandel… Ik fiets even in de late en warme namiddagzon naar Almere Stad (het went al, ik ken de weg inmiddels) en omdat alle boeken nog steeds in hun dozen gepakt staan, schaf ik om te lezen aan de vertaling van Sferen van Peter Sloterdijk (dat ik niet in het Duits heb durven kopen), de geschiedenis van de westerse én oosterse filosofie (omdat er essays van Cyrille Offermans en van Arjo Vanderjagt in staan), is met plaatjes, leuk hoor, en een sterren- en planetenkalender voor 2006. Omdat al die hemellichamen vanuit mijn tuin goed te zien zijn en ik sommige niet kan thuisbrengen, omdat, alweer, mijn sterrenkaart in een doos zit en ik weet niet in welke. En een cadeautje voor Cat in NYC, een Bauhaus-memory, samengesteld door Uwe Westphal. Hee, verrassing, werkt Uwe nu bij Libero? Zeker in geen negen jaar gezien of gesproken. Wat een raar vak toch, schrijverschap.

17 sept, 17.31u

Internet in de randstad? Bel nooit UPC. Het blijkt al drie weken volstrekt onmogelijk om met iemand contact te krijgen op het 0900-nummer, tenzij ik een monteur wil bestellen, en dat duurt dan ook, inderdaad, drie weken en kost handenvol geld. Het pakketje digitale telefonie heb ik zelf aangesloten, maar het werkt niet, omdat ooit een UPC-monteur het Abonnee Overname Punt voorzien heeft van een splitter, en ik krijg het kastje niet open. Maar straks komt Erik, en die gaat het allemaal even in orde maken. Ik wens iedereen zo’n Erik toe, die met een imposante batterij knalrode schroevendraaiers en zonder veel woorden elke verbinding van elektriek of kabel in de meterkast even verbetert. Intussen weet ik weer hoe het voelt om grotendeels alleen via de gewone post te werken. Maar heb toch na drie weken internetten via de infraroodpoort van mijn 06 (oh, duizendmaal dank, Machiel, voor die oude motorola van je!) een KPN-modem besteld, en kijk, dat wordt gewoon bezorgd. Mirabile dictu, er zit in het gesealde pakket geen cd-rom. Heb ik ook opgelost, en hij doet het. Hoezo digibeet. Wij zijn weer gewoon on-line.

10 sept, 20.37u

Toen ik in de zomer van 2004 drie weken in het enorme huis van mijn broer in Amsterdam-Zuid mocht wonen, moest ik eerst twee weken bijkomen. Vanwege de plotselinge rust. De schok van de stilte. Geen herrie, niet onder me, niet boven me, niet naast me. Hetzelfde gebeurde deze zomer, in juli, toen ik een maand in het A.Roland Holsthuis verbleef. En nu, sinds maandag 29 augustus, is er opnieuw stilte, ditmaal blijvend. Almere is gebouwd met parken en ruimte. Hier spelen de kinderen weer op straat zonder te krijsen, er rijden auto’s zonder gillende radio’s, en er zijn mensen in tuinen zonder rastahoempa. Alsof mijn hoofd ineens weer van mijzelf is. Het levert moeiteloos nieuwe poëzie op, zoals voor de Van Gogh-bundel die het Noordbrabants Genootschap volgend jaar uitbrengt. Je zou zo denken, er zullen wel veel dichters wonen. Klopt. Maar in de hele Flevolandprovincie ben ik de enige profi. Nieuw land. Maar oude vrienden. Ik bel een van de weinige Almeerse inwoners die ik nog van vroeger ken, een historicus, van de tijd dat ik aan de Katholieke Universiteit Nijmegen een student-assistenschap liep, en jawel, na zo’n 27 jaar een hartelijk welkom. Nieuw land, nieuwe mogelijkheden.

5 sept, 23.57u

Een week na de bijna geruisloze verhuizing. Naast de slaapkamer een tuin, als extra kamer, met wanden van wuivend groen dat bijna drie meter hoog is en volkomen dicht. De stilte, de zon, de vlinders overdag, de vleermuizen in de schemering – en zelfs een egeltje. Wat een rust. Moeders met kinderen, wandelaars met honden. Ruimte. Zoveel dat het net Amerika is, maar dan met fietspaden. En met meertjes en zeilboten. Ontmoetingen, uitnodigingen. En maar een half uurtje van mijn uitgevers vandaan.

29 aug, 0.31u

Vlak voordat ik de kabel ontkoppel, en mijn email even niet meer kan lezen, zit ik nog even achter de laptop. Het is warm. Er is muziek ergens hiernaast, een sonore stem zindert door mijn geledigde ruimte, ik drink nog een laatste glas rode wijn, en geniet van het feest dat voorbij is, en van het feest dat nog komt. Het leven is een feest. Ik ben zo gelukkig met mijn nu en mijn hier. Alle nu is hier. Ik ben hier. Walt Whitman is hier! Het Walt Whitman Project&Simultaan telde ruim vijftig kaartjes kopende bezoekers, zeiden de meisjes die van elf tot half vijf bij de ingang zaten, en alle 24 dichters/auteurs/medelezers deden hun bloeiendste best. Zelfs de burgervader, die te laat kwam, en toen mijn eigen vertaling voorlas, waarin die woorden over ‘de stad en haar burgers’ voorkomen, zodat alle aanwezigen dachten dat ik dat expres… En het nu is voorbij en het is er. Zojuist verlieten de laatste dichters de tuin, waar Jannie en Gigi en hun kinderen ons een verrukkelijke Italiaanse maaltijd hebben voorgezet, en tenslotte zaten daar nog Luuk, en Daniël, en ik. Aan de grappa. Het was mooi. Het was zo mooi dat alle dichters gelukkig waren, en dat wil wat zeggen, voor dichters. Ze waren niet gelukkig vanwege alle consumptiebonnen, of het hemelse eten, maar vanwege de vier-en-een-half uur goddelijke poëzie. De taal kan het paradijs zijn, en de andere wereld. En nu ga ik de allerlaatste dozen sluiten, en dichtplakken met hevig stinkend bruin plakplastic. En dan giet ik nog wat rum op de grond voor de Loa (de Vodou-goden), die mij enorm hebben geholpen – nu, en alle dagen. En morgen… morgen woon ik in mijn benedenwoning-met-tuin. Vaarwel, pleisterplaats, goedemiddag, nieuwe pleisterplaats. Sommige dichters zijn sedentair, vele dichters zijn nomaden. Ik ben een nomade. Grijs, bereisd, en vol verhalen. Ik open morgenmiddag mijn eerste doos: die met de laatste liefdesbrieven.

26 aug, 8.25u

Het Reizend Hoofdkwartier staat klaar op de dozen 68 t/m 71. Dat is mijn oude witte samsonitekoffertje, speciaal aangeschaft zodat papieren niet zullen kreuken. Ik haat gekreukte poëzie. Verder is bijna alles gepakt, behalve Natasja’s bronzen “De Venus van Antwerpen” 6/6, die maandag in de hand meegaat. Als de Nikè van Samothrace, zij het dat ik twee handen nodig heb om haar te dragen. Maar ja, ik ben Athena niet. Waar liet die trouwens die uil? Oh, die vloog natuurlijk, net als in Harry Potter. Dat betekent dat Athena eerst een nachtdiertje was. Nu ja, daarover in de auto filosoferen. Is er automuziek? Jawel, Dalida, van sinds ik met Marlo in Bretagne was, en zij-van-Harris met Stumble Into Grace. Dat zullen we dan vandaag maar doen. Veel stumble, en vooral, veel grace.

25 aug, 22.36u

Speciaal voor Liesbeth heb ik het even nageteld. Ik heb 94 dozen ingepakt staan, plus de televisie en andere electronica, alles in de eigen doos. Dan staat er nog wat pakkens-gereed, en kom ik ruim boven de 100 dozen. Het ziet er nu erg opgeruimd uit. De mannen van Mamamini hebben drie enorme oude kasten meegenomen. Ze kwamen binnen en begonnen met wantrouwend kijken naar de planken en de schroefjes, waarop ik monter riep ‘wat een vrouw uit elkaar kan halen, kunnen jullie toch wel weer in elkaar zetten’. Dat deed ’t ’m. Ze namen alles zonder morren mee. Nu de keuken nog inpakken. Vanavond heerlijk gegeten bij Frans, Fros en Pol. Pol is jarig, en is nu elf. Hoera voor Pol! De enige hiphopper die ook nog boeiend harp speelt. Later op Noorderzon vele consumptiebonnen opgehaald, zodat de dichters ruim kunnen drinken&eten. Lang leve de sponsoren, gemeente Groningen, provincie Groningen, LIRAfonds, Maatschappij Nederlandse Letterkunde. En dank aan de Ambassade van de Verenigde Staten van Amerika voor alle hulp&aandacht. En nu ga ik Cath bellen, en dan morgen een kleine 24u met haar naar www.dichterbijdemolen.nl . Een piepklein werkvakantietje. Vanaf zaterdagavond begint de mallemolen te draaien in Groningen, eerst voorzichtig, met mijn aanwezigheid in Arno’s Aperitief te Noorderzon, maar zondag in volle hevigheid, met beide Walt Whitman manifestaties. En dan de verhuizing op maandag als waardig besluit. Een mooi afscheidsfeestje.

25 aug, 8.13u

‘Ik eet al dagen staande in de keuken’, dacht ik zojuist. Het is een leugen, maar een mooie dichtregel. Nog maar een sonnetje over verhuizen. Mijn hoofd heeft overal tijd voor want is met vakantie. Dozen inpakken geldt nu eenmaal niet als werk. Ik bedenk dus ook onderwerpen voor essays bij het gros, net als vroeger onder college. Het verschil in overleg voeren tussen mannen en vrouwen. Vrouwen zeggen ‘als je toch naar de kapper gaat, neem even een pak melk mee.’ Mannen snappen dat volstrekt niet. ‘Als ik toch melk moet halen, maak dan maar even een lijstje boodschappen voor de supermarkt’. Jamaar, dat is de hele andere richting uit. Vrouwen denken in locatie. Mannen denken alleen aan het wild dat gejaagd moet worden, dan moet er snel en geruisloos een serie handelingen worden verricht, liefst zo economisch mogelijk, dus lijstje. Doelgericht versus locatiegericht. Nee, dat komt onderling niet goed.

24 aug, 10.30u

Roald en Daniël zijn werkelijk geweldig. Nu heeft Roald weer een file gevonden met Madonna die regels zingt uit “Leaves Of Grass”, en zal Daniël ervoor zorgen dat die muziek bij binnenkomst draait. Kunnen de heren niet meeverhuizen, dan gaan we gewoon volgende week in de randstad verder?

24 aug, 10.22u

Mijn poëzieredacteur bij Querido is er even bezorgd over. ‘Verhuizen èn dat “Leaves Of Grass”-programma?’ Jawel, maar het houdt elkaar fijn in evenwicht. Veel lichamelijk werk tegenover de druk van de verantwoordelijkheid voor zo’n 24 dichters/auteurs/medelezenden. Ergens zal er wel iets mis gaan, hier, omdat ik de planten op het balkon ga vergeten, of het ingepakte familiezilver bij vergissing voor de doos met afval aanzie, en zondag, omdat er bijvoorbeeld zoveel mensen komen dat het buiten moet (dat zou Whitman zelf wel waarderen), of bij vergissing de bar open blijft in tent “De Berenkuil”, in de wandeling passend ‘de saloon’ geheten. Maar veel van de dichters behoren tot goede vrienden of bekenden, en het wordt vooral een mooi leesfeest. En een mooi afscheid van Groningen.

24 aug, 10.14u

Pom pom pom, alweer een doos. Uit bed vallen, doos vouwen, doos vullen, doos plakken, doos op stapel. Ik heb ooit bij de Maggi gewerkt, was ik achttien, is lang geleden ja, ergens buiten Amsterdam waar ik woonde. Tien maggizakjes vullen met van dat soepgruis. Zakjes dicht doen. Tien zakjes in 1 doosje. Tien doosjes in 1 grote doos. Ik heb er nog jaren van gedroomd. Na tien dagen rook en smaakte alles wat ik at of dronk of rookte naar maggi. Het was een godsklereherrie in die fabriek. Naast mij zat een meisje dat het al jaren deed, en in de avonden de avondmavo ervan betaalde. Ze woonde met haar moeder en tig broertjes op een verdieping die kleiner was dan waar ik nu alleen woon, en maakte haar huiswerk thuis ook in een klereherrie, met de televisie aan. Dat is pas heldinnenmoed.

23 aug, 7.37u

Vroeger, in Amsterdam, als ik een kastje van speciale afmetingen nodig had, ging ik op vuilnisbakkendag de straten langs om deze tijd, met een meetlat. Na drie of vier straten kiezen en meten had je meestal wel wat je wou. Vanmorgen, bij het buiten zetten van 1 oud tuinbankje, 2 kussens, 8 sierstenen, en 1 kapstok, reed er al langzaam een net busje de straat in. Uit het raam leunde een enorme Groninger van ver na de pensioenleeftijd, die vriendelijk iets mompelde van ‘gaat u verhuizen’ en daarna langzaam alles meenam. ‘Wilt u de interlübke-kast ook’, vroeg ik, met de stille wens dat hij die verder voor mij zou slopen. ‘Nee hoor’, zei hij bijna verontwaardigd. ‘Het is anders een hele mooie kast, hoor’, dacht ik. Hechting is een sterk en onbegrijpelijk gebeuren. Maar het grofvuil hoeft hier verder niks. Rondrijden, tussen 6 en 8. Als de stad nog mooi is.

22 aug, 21.32u

De mobiel die mijn broer mij blijmoedig cadeau gedaan heeft, overjarig maar nog nagelnieuw, rinkelt nu constant, liefst onder het fietsen. Ik schrik er elke keer van. Zal wel te oud zijn voor het begrijpen van de voortgeschreden draadloze bereikbaarheid. Ik schenk mij nog een glas Fleur Bleue 2003 in, van onvolprezen Drankenhandel Van Erp in de Grote Kromme Elleboog, en ga de volgende kast uit elkaar schroeven. Hoe zat dat ook alweer met die schroefjes? Ik heb deze met Cath in elkaar gezet, wanneer, in 1998? terwijl we geen handleiding hadden, want de kast is door mijn ouders gekocht in 1968. Toen waren ze alletwee nog in leven. Ach, de zooi die een mens verzamelt. In een doodshemd zitten geen zakken.

21 aug, 17.50u

Hoe hectisch het ook is, ik kan altijd een gedicht maken. Het is een venster in de tijd, even openen en ruimte inademen. Het thema van festival “Dichter bij de Molen”, de poëzieavond van het “Bram Roza Festival” te Nieuw-Beijerland, is beweging. Dat past mij wel – nu zeker. Ik overweeg om in mijn nieuwe woonplaats alle 100 dozen aan de weg te zetten, en te verkopen voor 10euro per stuk. Wat erin zit weet niemand, ik ook niet. Verrassingspakket. Net een goed gedicht.

20 aug, 9.03u

Albertina stuurt me ten afscheid een gedicht met de bloeiende titel “Verscheep me vannacht nog”, met een regel vol “100 dozen” die ik eenmaal per ongeluk lees als “100 rozen”, en dan pas zie, hoe subtiel de draaiing is in dit gedicht, tussen dood en leven, in een eindeloos doorgaan. Gisteren stuurde ik nog een gedicht naar DWB, voor het nummer waarmee hun 150^ste jaar gevierd wordt, met de regels “Als god schreef ik mijn namen in het zand. / Als dichter, grijs, bereisd en een nomade, / woon ik in een gedicht…”. Eeuwige beweging van leven, zielsverhuizing, moet de ziel ook in een doos? Nee, de ziel gaat te paard. Er kruisen er wat door zee en over land, legers van dolende zielen en dapper voortdravende paarden. Naar een bestemming waarvan het adres behalve een lokatie ook een tijdsaanduiding heeft: het was toen en toen, in het nu bestaat het niet. Zoals bij een brief, die na zestig jaar bezorgd wordt.

20 aug, 0.10u

Kijk, kijk, het is net tien minuten een nieuwe dag. De regen heeft natte straten achtergelaten, maar het is ook te middernacht bloedwarm, en als ik Albertina uitzwaai, die kwam eten, horen we in de nabije verte het rumoer van Noorderzon. Of is het KEI, de introductieweek van nieuwe studenten? Vergeeflijk glimlachen. Alles mag, in deze tijd. Gisteren was ik op de opening van theaterfestival Noorderzon. Wat een feest! En al die prachtige, breekbare mensen die het dragen en organiseren, Femke Eerland, Mark Yeoman, Henk Bothof… Morgen, oh nee, al vandaag, zaterdag, maar dan later, maar eens nader naar ‘onze’ datum informeren. Met Henk ga ik zaterdagmiddag in het park liggen. En dan bedenken welke zaken we nog voor onze dichters nodig hebben. Microfoons? Lessenaar? Komt allemaal goed!

18 aug, 9.20u

“Laat me nog even weten, of je het zekerweten wil”, mailt iemand me vanmorgen. Kijk nou eens, nieuwe taal. “Zekerweten” heeft het van mondeling naar schriftelijk geschopt, en is dus snel onderweg naar de volgende druk van de Van Dale. Of het in de laatste editie staat, kan ik voorlopig niet inzien, want heb die net in de 99^ste boekendoos gepakt.

16 aug, 13.29u

De burgemeester van Groningen, dr. J. Wallage, laat weten dat hij graag het Walt Whitman Project wil openen door zelf ook uit de vertaling “Grasbladen” voor te lezen. Dat is mooi. Komt dat zien&horen. Om 12u leest Jacques Wallage de eerste paragrafen (vert. Anneke Brassinga). Ik aarzel wat tegenover zijn secretaris t.a.v. de hoeveelheid tekst die ik de burgervader kan vragen. Maar natuurlijk leest hij heel wat meer voor, wekelijks, aan gemeentelijk-politieke stukken, en “Hij is al aan het oefenen!”, wordt mij spontaan meegedeeld. Bovendien is om 11u aanwezig een Public Affairs Officer van de Amerikaanse Ambassade, en die houdt een korte inleiding. Chic.

12 aug, 11.09u

Door het Noorderplantsoen fietsen, en al die vrachtwagens zien uitladen. De organisatie van theaterfestival NOORDERZON verhuist ook naar het festivalterrein. Tussen de eeuwenoude beuken worden pallets uitgeladen, hekken opgezet, houten vlonders in elkaar gestoken. Boven de ovale vijver in het hart van het park staan de eerste steigers al, voor de restaurantjes die elk jaar op die mooiste plek, letterlijk boven het water, de tenten opslaan. Koortsachtige bedrijvigheid aan de vooravond van het feest.

11 aug, 16.45u

Ik zoek naarstig (mooi woord, hè) naar een titel voor de inleiding bij de poëzie van Catharina van der Linden, die uitkomt bij Querido. Uit een van haar eigen gedichten misschien, bijvoorbeeld onbedoeld veelzeggende regels als “de misgeslagen prooi” of “en volheid en toch vormgemis, / een aanzijn zonder beeltenis”? Zal wel te ondeugend zijn. Haar werk is een schoolvoorbeeld van de beklemmende oeverloosheid in een leven dat Aan De Kunst Gewijd is. Net zo’n mythe als het monster van Loch Ness. Er is blijkbaar een grote bevrediging in het zoeken naar iets dat niet bestaat, en waarvan ook van tevoren ruim bekend is dat het niet bestaat, en dus niet gevonden kan worden. De eeuwigheid. Het oneindige. De zuiverheid, liefst die van het celibaat. L’art pour l’art. Ik ben daar toch te nuchter voor. Ik ben een maker, en een vinder, desnoods een minnares, maar geen zoeker-naar-niks.

10 aug, 10.02u

Een bevriende collega mailt mij, duidelijk schaterend, “Ma bien-aimée, / Je voudrais bien philosopher avec toi dans ma chambre le 30 septembre! / Lees luidop en geniet van het rijm.” Rijm is om te genieten. Het laatste leuke sonnet dat ik schreef, afgelopen weekend, rijmt net zo tollend als veel, zo niet alles, in de bundel “Elektron, muon, tau” (Querido 2000). Voor de aardigheid, tussen de bedrijven door, maak ik af en toe een ‘klassiek’ sonnetje à la Nijhoff, dus nu eens niet met elf lettergrepen per regel, maar lekker galmend, en klaar om uit het hoofd te leren. Is beduidend makkelijker dan mijn eigen opdracht, en goed voor een lui, hilarisch en rustig moment in deze hectische dagen.

9 aug, 22.39u

Iemand vraagt me waar het gebouw van het Gereformeerd Gymnasium was, waar mijn sonnet in de nog te verschijnen bloemlezing “Poëtisch Amsterdam” op betrekking heeft. Ik was er leerlinge van 1962-1968. Nee, geen echte, want geen alfa maar bèta. Op Keizersgracht 418-424. Ik weet het nog, heb er trouwens nog prachtige oude zwartwit foto’s van, uit het gedenkboek 1889-1964. Foto’s vol mannenbroeders. Mijn herinneringen vol vreemde gebeurtenissen. Schaatsen op de grachten, en het uitgebrande C&A een waar ijspaleis met een gevel van ijspegels in de winter van ’62. De Beatles die door de gracht varen in ’64. De verloving van prinses Beatrix en de protesten in ’66. De relletjes bij de Telegraaf en de Maagdenhuisbezetting in ’68. Mijn eerste kennismaking met traangas, drugs, drank en sex, niet noodzakelijk in die volgorde.

8 aug, 16.00u

Het kan nooit precies 16u zijn, zelfs niet in een ademtocht, en ik zou best alle data en tijden hebben kunnen verzinnen. Autobiografie is fictie, zei ik vanmorgen tegen een van de 22 dichters/auteurs, van wie een aantal mij vanmorgen op mijn mobieltje belden vanwege het Walt Whitman Project. Zie www.noorderzon.nl en www.noordschrift.web-log.nl voor info. Mobiele telefoons, losse ‘vaste’ telefoons, minstens drie afstandsbedieningen van elektronische apparaten en een rekenmasjien – soms is het hilarisch onduidelijk welk voorwerpje ik moet opnemen als er iets begint te zoemen of te ratelen. Intussen ben ik ook nog voorzitter van wat andere clubjes, dus weer vrij wat roerige tijden, fijn, intelligente mensen vervelen zich nooit, maar stel je voor dat.

7 aug, 10.44u

Het gίet. Zo’n daverende zomerregen, recht naar beneden. ‘Het regent blaasjes, dan duurt het niet lang’, zei mijn moeder, en in de plassen op straat zag ik met elke pets een beginnende zeepbel-zonder-zeep bij de honderden opkomen, direct weggeslagen. Vanmorgen veel reacties op mijn essaytje in Trouw, emails van lieve, onbekende lezers, die mij bedanken. Ik ben er blij mee. Het is heel bijzonder. Ik heb zelf het gevoel, als ik iets moois heb geschreven, dat ik alleen het doorgeefluik ben, dat iemand anders zo vriendelijk was om mij even te gebruiken om het op te schrijven. Iemand, of het heilige, het hogere, dat wat onkenbaar is, en zich zo, door een gegeven vertelling, ineens even laat zien. Zoals de zon van dichterbij dan de aarde voor een mens onkenbaar is, maar nu ineens tussen de buien stralend doorbreekt en het land verwarmt zodat de plassen dampen.

6 aug, 22.17u

Er zijn van die ongelofelijke ontmoetingen… Even voor vijf uur loop ik de markt over. Ik heb een eetafspraak met Albertina, die net terug is uit eerst Mexico, daarna de Dordogne, en als ik met de kersen in m’n handen sta, zegt een stem naast me, ‘hee Maria! ik heb geprobeerd je terug te bellen, wat kan ik voor je doen?’. Annie van de Oever. Lieve Annie, wil je meelezen? Ik mis nog één stem bij de 22 dichters/vertalers/voorlezers van “Grasbladen”, dat integraal zal worden voorgelezen op zondag 28 augustus tijdens Noorderzon. Aanwezige dichters zijn ondermeer… en ik begin op te noemen, Anne Vegter, Hans Tentije, Geert Buelens, Hans Verhagen… allen grote dichters die zelden of nooit in Groningen te horen zijn. ‘Oh, leuk!’ zegt zij vrolijk, ‘die ken ik goed, en die, en die…’ En de 22^ste stem is er, jawel, die van een warme, ervaren, vrouwelijke auteur. Wat een prachtige dag en unieke gebeurtenis gaat dat worden. Komt dat zien, komt dat beluisteren…! Twéé zeldzame programma’s, het “Walt Whitman Project” en het spontaan ontstane “Walt Whitman Simultaan”, beide met 22 dichters, voor de weggeefprijs van drie euro per publiekskaartje. In het Noorderplantsoen, tijdens het grote theaterfestival. Morgen hierover meer…

6 aug, 10.06u

De ochtend begint met een telefoontje van mijn kind, dat ze aangekomen is uit USA, en nu eerst een paar uur gaat slapen. Hoe was de vlucht? ‘Uneventful’, meldt ze kalmpjes. Het is toch een soort de-bus-naar-Alkmaar. In Boston staat alles al ingepakt voor de verhuizing naar New York, eind augustus. Voor mijn gevoel woont ze dan dichterbij, want er zijn meer vluchten op, en meer goedkopere. Bovendien ken ik New York goed. Leuke stad, ook na nine/eleven. Een conglomeraat van dorpen en buurtschapjes. En een zichzelf voortdurend vernieuwend kunstleven. Prettig vooruitzicht. Maar eerst de krant en koffie. In TROUW vandaag mijn “Kleine theologie van de kwetsbaarheid”, een stuk dat ik schreef om weer eens op de vierkante millimeter iets uit te kunnen denken. Het vodou-verhaal gaf zoveel media-herrie, dat ik even genoeg had van de verregaande versimpeling van zaken die zich dan voordoet.

5 aug, 10.59u

Nog geen vluchtschema op de email. Vandaag vliegt Cath uit Boston naar Amsterdam, dus die zal wel ergens tegen koffietijd morgenochtend bij pappie in Den Haag aankomen, het adres dat uitvalsbasis is voor drie weken vrienden- en familiebezoek. Zelfs terwijl haar Frequent Flyer Miles vermoedelijk een tienvoud van de mijne zijn, haakt het ergens in mijn hoofd van ‘wanneer vliegt ze nou’, ‘gaat het goed’, ‘is er nieuws van Schiphol’. Nee, dat van die Airbus doet me niets, het was een mal ongeluk trouwens, wanneer gebeurt er ooit iets ergs in Canada behalve die zeehondjes en af en toe een dronken Inuit?

4 aug, 12.27u

Dietsche Warande & Belfort, in de wandeling DWB, het gerenommeerde Vlaamse literaire tijdschrift, bestaat 150 jaar, en doet een feestelijke jaargang. Het echte feestnummer is 2005 5/6, ‘met bijdragen van 150 auteurs die elk 15 regels schrijven die over 150 jaar tot 15 minuten reflectie zouden kunnen stemmen’. Ik zit in de redactieraad, samen met zulke vrolijke en uitstekende auteurs als Elma van Haren en Hugo Bousset (zie www.dwb.be), en bezin mij op een mooie 150^ste bijdrage. In de nrs.1, 3 en 4 vindt de lezer mijn nieuwe gedichten, deels met foto’s van mijn hand. Wat nu? Een sonnet? Past precies, met 14 regels. Ik ben in Bergen een reeks begonnen met de werktitel “De dood als vrouw”, maar ja, dat is weer niet typisch voor een 150^ste verjaardag.

4 aug, 2.06u

De grootste ramp van een afwasmachine is, als je die niet meer hebt. Er staat zo’n ding in het A.Roland Holsthuis, dus nu stapelt de afwas zich hier op. Niet dat ik niet wil afwassen, ik vergeet het gewoon. Zeker nu ik weer op mediterrane tijden eet, zo rond elf uur ’s avonds. Maar het Walt Whitman Project loopt daverend goed, vergezeld van het Walt Whitman Simultaan, de spontane extra voorlezing door al die goeie dichters. Jammer dat ik niet zoals elke fatsoenlijke heilige aan bilocatie doe, dus op twee plaatsen tegelijk kan zijn.

3 aug, 10.14u

Hoor je van een begrafenis, hoor je van een geboorte. Flora Violet Hutchison, geboren 27 juli, dochter van Frank M. Hutchison en Esther Schaareman, beiden beeldend kunstenaar. Ze wonen ongeveer om de hoek, dus ik ga fijn vanavond kijken, en, als ervaren moeder, uitgebreid met de kersverse mama doornemen, hoe vermoeiend het was en hoe lang het duurde. Van Frank bezit ik al zo’n twintig jaar een prachtige zeefdruk, gemaakt bij mijn gedichtenreeks “Onder het mes”, die bibliofiel is uitgegeven door Flip Ekkers van uitgeverij Philip Elchers. Het werk van Frank was een verrassing voor me. Ik zie me nog zitten in de kamer bij Flip, op een avond dat het goot van de regen. Frank kwam zwijgend binnen en legde zonder op te kijken de vloer van de kamer helemaal vol met tekeningen. Voor elk van de vier gedichten had hij één tekening gemaakt en vervolgens die ene tekening opnieuw getekend en opnieuw. In totaal waren er tien uitwerkingen van elk van de vier tekeningen. Uiteindelijk kozen we er vier. Frank maakte er vier zeefdrukken van, maar die kon ik toen helaas niet allemaal kopen. Ik hoop maar dat ze wel verkocht zijn, want in 2003 brandde de opslag af waar Frank, heel zorgvuldig, al zijn werk had ondergebracht. Een verschrikking, voor een kunstenaar. Ik vond in de zomer van 2004 bij het opruimen nog een aantal tekeningetjes van hem, omdat we ooit een correspondentie waren begonnen in tekeningen (Frank) en gedichten (ik), die niet lang werd voortgezet omdat ik Franks productie niet bij kon houden. Die weinige tekeningen kon ik hem gelukkig teruggeven.

2 aug, 16.40u

Philip Mechanicus overleden. Langzamerhand geraak ik tot de generatie die over de vorige vertellen kan. Philip Mechanicus ontmoette ik voor het eerst in 1990, toen Querido een groot feest had vanwege een lustrum, en alle auteurs door hem liet fotograferen. Mijn eerste dichtbundel was net een jaar uit. Ik had geen zin om te glimlachen voor het portret. De kennismaking verliep stroef, totdat zijn kat binnenkwam. Een siamees, die onmiddellijk de hele kamer vulde, de honneurs waarnam, en een gesprek met mij begon. Philip had ooit twee siamezen, met de namen “Anna” en “De Koning van Siam”. Ik meen me te herinneren dat toen alleen De Koning nog leefde. Katten praten altijd tegen me. Als ik over straat loop, schieten ze tevoorschijn vanonder auto’s en vanuit stegen. Ik ben een soort natuurlijke minoes. Daarna ging de fotosessie prima. De foto, waarop ik de kijker streng aanzie, heb ik later cadeau gedaan aan een minnaar in Milaan. Mechanicus zag ik voor het laatst op het Boekenbal.

1 aug, 9.23u

Marten Toonder, die overleed op 27 juli, sprak ik nog op 3 december. Het voelt vreemd dat de grote verteller en taalmaker er niet meer is. Vandaag lees ik in Trouw dat Duisenberg is overleden. Aan die bewaar ik een merkwaardige herinnering. Op 26 november 1986, mijn dochter was toen zes, dicteerde zij me een brief aan Duisenberg. Over dat er geen vrouwen en ook geen meisjes op bankbiljetten stonden, en dat hij dat maar eens moest veranderen. Ze deed er een tekening bij van hoe zo’n bankbiljet eruit moest zien, compleet met voelbare stippen voor blinden en slechtzienden, en we stuurden het naar de Nederlandse Bank, vergezeld van een foto van haarzelf. Ik wil wel op een bankbiljet, had ze me laten schrijven. Binnen drie weken kwam er post voor haar. Van Duisenberg persoonlijk. Dat hij blij was met haar initiatief, en het zou doorgeven aan de ontwerper – professor Jaap Drupsteen, destijds, denk ik. Duisenberg stuurde een mooie puntenslijper mee, zo groot als een koffiekopje en helemaal volgestouwd met de snippers van briefjes van duizend. Mijn dochter kon de geste zeer waarderen. De humor ervan ook. We hebben het hele verhaal samen gepubliceerd in Raster 56/1991. Vormgever Kees Nieuwenhuijzen maakte voor die uitgave een speciaal voorblad met Cath’s eigen bankbiljet. Raster 56/1991 was gewijd aan kinderliteratuur. De redactie vroeg of Cath ook eigen gedichten had? Die had ze. Ze kwamen ook in het nummer. In haar klas vonden de andere kinderen dat maar gek -gedichten, wie schrijft die nou?- totdat de afrekening kwam. Cath, toen net elf jaar oud, ging op een ochtend naar school met een overboeking van Raster van ruim tweehonderd gulden, waar ze die dag achteloos mee rondzwaaide. Ik had nog weken nadien kinderen aan de deur die ook wel gedichten wilden publiceren.

31 juli, 1.07u

Hoge/Lage der A, zeilschepen op 30 juli….

… en wie is er jarig op 30 juli? Met de groeten aan Cath in USA!

30 juli, 9.55u

Ik heb “Schoolavond” terug. “Schoolavond” is een miniboekje, met een klein reeksje van vijf jeugdgedichten over de liefde, het is zo groot als een lucifersdoosje maar dunner, en uitgegeven door Philip Elchers in 1992. Er waren ooit 250 exemplaren van. Voor mijn foto’s op het piepkleine prachtige rood&zwarte omslagje poseerden mijn, destijds elfjarige, dochter Catharina, en mijn halfbroer Matthias, toen net twintig. Cath heeft haar boekje altijd op zak in haar portefeuille, als talisman, zelfs nu ze al jaren in USA woont en werkt. Ik had mijn exemplaar na een voorlezing op een school in mijn zak gestopt, en was het vergeten, en toen is het keurig schoongewassen in de was. Het restant heb ik bewaard maar de tekst was weg. (Wel een soort van gek, want waar was die dan? In het water?) Tijdens mijn verblijf in het A.Roland Holsthuis vond ik op internet een exemplaar bij boekhandelaar B. van Nijnatten. En het lag al bij de post toen ik gisteren thuis kwam. Dat is fijn. Dat is een boekje dat ik graag terug heb. Die gedichten schreef ik als oefening. Wat is liefde en erotiek voor tieners. Lukte me alleen toen, vanwege de vele gesprekken met Cath.

30 juli, 9.06u

De reis terug gisteren per beltaxi, trein en bus, was een kalme, langdurige gebeurtenis. Ruim vijf uur. Alsof Nederland echt groot is. De chauffeur van de beltaxi biedt mij zijn huis aan in Westfriesland, ‘want ik wil zes maanden naar Indonesie’. Housesitting, soort van particuliere antikraakwacht, jaren gedaan toen ik in USA werkte. Een goedkope manier van wonen, en altijd grote huizen.

28 juli, 10.48u

Het wordt 31 graden, mailt mijn zus me. Daar ziet het om half negen niet naar uit, er hangt nog een zware damp, maar inmiddels klaart het zienderogen op. Aan alle bladeren en bloemen hangen druppels, de zon raakt die stralend aan. Parels en kristallen. Een zware trekker in het uitzicht legt bouwland open, kluiten vliegen omhoog. Ik ga naar zee. Wanneer is het hoogwater? 10.09u en 22.36u.

27 juli, 21.34u

Vandaag kwam zelfs de biograaf Jan van der Vegt de spiegel bekijken. Is het waar dat A.Roland Holst tweeduizend vrouwen bemind heeft, zoals u schrijft in uw biografie, wilde ik weten. Hij moest er wat om lachen. ‘Die vraag krijg ik nu altijd!’ Intussen is er een zachte aanhoudende motregen, die het uitzicht hult in een prachtig vaag licht. Het ruikt heerlijk buiten.

27 juli, 8.40u

Behalve lekkende spiegels, is er ook een ander lek, maar welk? Er hangt een akelige geur rond de werktafel. Herhaaldelijk vroegen bezoekers of er een gaslek was. Zojuist heeft de loodgieter vastgesteld dat alles veilig is wat het gas betreft. De wat zoetige geur lijkt het meest op een lijklucht. Een klein ontbindend dood dier? Onvindbaar. Als het een dier is, houdt het vanzelf weer op, zoveel is zeker.

26 juli, 21.00u

Er ligt weer kwik op de slaapkamervloer. Net niet gezien, toen Jan Oegema mij, en de oude bard, een bezoek bracht, en we het huis zijn doorgelopen. Exit spiegel.

26 juli, 15.40u

Intussen heb ik de spiegel afgenomen met Floridawater, de Vodou-probleemoplosser. En ermee gedweild. Ruikt lekker. Behalve in de eet/woonkamer, waar ineens een enorme gaslucht hangt. Dit al eerder opgemerkt door bezoekers, maar vanwege de vele zonnige dagen met open deuren en ramen nooit ernstig geacht. Ik werk inmiddels aan een serie sonnetten die zomaar is komen opdagen, met de werktitel “De dood als vrouw”. Ik kan er wel een serie korte verhalen naast leggen met een werktitel als ‘het wonder van maandag’, omdat er totnutoe in dit huis alleen vreemde dingen zijn gebeurd op die dag.

26 juli, 9.53u

Meer spookachtigs. Kwikzilver veroorzaakt vergiftiging, en die blijkt uit nervositeit, stemmingswisselingen, slapeloosheid, en veel andere narigheid. De uitdrukking mad als a hatter, zo gek als een hoedenmaker, ontstond doordat de Britse hoedenmakers veel met kwik werkten. Voor de biograaf van A. Roland Holst: de dichter werd steeds vreemder in zijn latere levensjaren, misschien omdat hij ruim 45 jaar sliep in een kamer waarin kwik aan het verdampen was?! Dit dank ik aan een opmerking van Menno Hartman, vanmorgen. Menno vertelt ook, dat over die spiegel het verhaal de ronde doet, dat je je tanden verliest als je erin kijkt. Curieus genoeg kregen zowel Gerrit Kouwenaar als Helga Ruebsamen ernstige tandenproblemen kort nadat ze in het A.Roland Holsthuis verbleven. Kwikzilver zit (of zat) ook in een amalgaam dat bij tandheelkunde gebruikt wordt. Vreemde coïncidentie. Menno informeert voorzichtig hoe het met mij staat. Niks, maar misschien komt dat omdat ik elke maandag bloemen naar het graf breng? Ik stel voor de spiegel te verwijderen, al istie waarschijnlijk best kostbaar, want nog met kwik en tinfolie gemaakt. Een glasplaat werd bedekt met kwikzilver en tinfolie; het kwik ging een reactie aan met het tin, en beide samen vormden de spiegelende laag. In het Engels heet het silvering. Mooi woord. Ergens op internet de mededeling, dat loslatend tinfolie op de achterkant van een oude spiegel betekent, dat het kwik aan het verdwijnen is. Nooit geweten dat het er zo weer kon uitlopen. Net Terminator II.

26 juli, 0.43u

Kwikzilver kent een Vodou-gebruik. Net gevonden. Het wordt soms op de grond gesprenkeld (af te raden vanwege de zeer giftige damp). De meeste Vodouisants verbinden het met de god Papa Legba, wiens dag… maandag is, en die wordt geassocieerd met de spiegel. Noujazeg.

25 juli, 17.24u

Een verbijsterende ontdekking. Op de vloer van de slaapkamer ligt kwikzilver. Hé? Waar komt dat nou vandaan? Nergens, zo te zien. Koortsthermometers heb ik niet bij me, en trouwens gebruik ik elektronische. Er ligt nergens glas of iets waaruit het kan zijn ontsnapt. Zo’n 10cm2 van het linoleum is bedekt met zilveren bolletjes, die in kleinere bolletjes uiteenvallen als ik ze voorzichtig aanraak met een papiertje. Niet meer gezien sinds mijn middelbareschooltijd. Komt het van de oude spiegel, er net boven? Volgens enkele internetsites kan een spiegel inderdaad gaan lekken. Nog nooit gehoord. Lekken de gespiegelde mensen er dan ook uit? Kwikzilver, Mercurius, de god van de communicatie. Giftig kwikzilver. Het laat zich bijeenvoegen, wordt een groot bolletje, en wordt opgeveegd door Margje Kuyper, die gelukkig weet wat te doen!

25 juli, 16.14u

Op de Motorola die mijn broer mij cadeau heeft gedaan, staan twee berichten. Ik heb het ding net, wat een raar speelgoedje. Met veel moeite lukt het de berichten af te luisteren. Ik hoor vooral veel geruis. Beide berichten zijn van afgelopen vrijdag. Hoe kan dat nou? Toen zat er nog geen SIMcard in, en trouwens, niemand kende dit nummer! Zal ik terugbellen? Ach welnee. Het zal wel een van de merkwaardige gebeurtenissen van het A.Roland Holsthuis zijn. Spookverhalen schrijven, dat lukt hier wel. Past ook leuk tussen het allegaartje aan boeken: Robert Graves, Mary Stewart, Evelyn Waugh, Anatole France (in het Frans), Sri Ramakrishna, en een prentenboek met Japanse geestverschijningen.

24 juli, 12.34u

Als ik het stukje lees dat de eerste dichter, Anneke Brassinga, hier schreef, belt zij op. ‘Is de aronskelk bij de keukendeur er nog,’ vraagt ze. ‘Die vond ik toen ik ging wieden.’ Dat was in 2002. Straks even kijken. Jawel, hij staat er. Als ik even later de naam van Roland Holst uittik, rent er een angstige spin over mijn laptop. Er zijn veel van die kleine zwarte rondrennende spinnen. Ze weten precies welke deur of welk raam ik regelmatig opendoe. ’s Morgens rennen ze er uit, ’s avonds er in. Ik ga ook een uurtje met de spinnen in de tuin zitten. Tussen de rozen.

23 juli, 21.24u

Bij de fietstocht, laat vanavond, reed mij een groep van dertig Solexen tegemoet. Met ook hele oude berijders. De twee eersten en de twee laatsten hadden oranje lichtgevende bodywarmers aan.

23 juli, 15.32u

Roquefort en verse geitencamembert voor 1 euro. Loopt ongeveer de verpakking uit. Het Bergense marktwezen telt 1 kraam voor groenten&fruit en 1 voor kaas, maar die geven dan ook alles weg. Voor-euro-se prijzen. Abrikozen. Bramen. Vers geurend bruin brood. En een beslagen fles koele Vinho Verde die was achtergelaten door een vorige bewoner. Allard Schröder? Vast wel. Dankjewel, Allard. Bestaat er nog een andere god voor het goede leven dan “The Ghost of Christmas Present” van Charles Dickens? Buiten waait het en soms vallen er druppels, maar het is warm. Weer voor een fietstocht en een duinwandeling. En voor het versturen van kaarten. Bijvoorbeeld die met “Paddeltje, de scheepsjongen van Michiel de Ruyter”. Uitgeverij Kluitman, Alkmaar, hier op 15 fietsminuten afstand. En de fles wijn is vanochtend gewonnen door Arno. Komt met je verjaardag! Volgend weekend, als ik terug ben.

23 juli, 12.01u

In 1993 was ik als dichter te gast op Poetry International, Rotterdam. Er was een vertaallaboratorium, en we vertaalden met alle aanwezige dichters poëzie van Roberto Juarroz, de Argentijn. Alle dichters vertaalden in elk geval één gedicht, allemaal hetzelfde. Dus zijn er van dat gedicht zeker acht verschillende Nederlandse vertalingen, van Bert Schierbeek, van Anne Vegter, van Van Daalen. Er is ook een Groningse vertaling van. Bert Schierbeek kwam uit Beerta, en hij en ik hebben samen met enorm veel plezier enkele gedichten vertaald van het Argentijns naar het Beertaas. Het ‘verplichte’ gedicht, een romantisch-breed, zuidelijk uitwaaierend, poëem, kromp in het Beertaas ineen tot een kleine, stevige, smeuïge klaaikloet. ’s Avonds werden alle vertalingen voorgelezen. In de Doelenzaal zat zo’n driehonderd man/vrouw/kind (er was een heel gezin met zelfs een baby) publiek. Bert was de laatste. Daar stond hij, klein en gedrongen, met z’n onafscheidelijke stokje, en sprak den volke toe. In het Beertaas. Het publiek vrat ’m op, de mensen juichten en applaudisseerden, en wilden het wel drie keer horen. Bert glunderde. Elke vertaling deed hij uit het hoofd. Ik stond in de coulissen. Een kleine literatuurgeschiedenis.

23 juli, 10.39u

Eigenaar van het huis is de Stichting A.Roland Holst. Huurder is het Bert Schierbeek Fonds, dat de huur voor elke schrijver, die hier een maand mag wonen, subsidieert. Het Bert Schierbeek Fonds is een zelfstandig onderdeel van het Fonds voor de Letteren, opgericht in 1998, in aanwezigheid van Thea Schierbeek. Ik heb Thea dus een mooie ansichtkaart van Bergen gestuurd, om haar en daarmee Bert, te bedanken. Aan Bert, overleden 1996, heb ik prachtige herinneringen. Daarover straks. Zie hierboven. Nu hangt de jongen die hier postbode is, vanaf zijn fiets de heg in, en met een plofje valt er iets. Een ansichtkaart. Van Thea. “Vind het geweldig, dat je aan me denkt en aan Bert.” We zijn kabouters op de schouders van reuzen. Niet de reuzen vergeten.

22 juli, 20.31u

Een reis naar de einder, om het onmogelijke te bewerkstelligen. En weet je: het lukt ook nog. Alles kan.

Er kwam een jongen in de trein tegenover me zitten. Hij was hoogstens negentien. ‘Heeft u een kortingskaart’, informeerde hij. Of hij dan met mij mee mocht reizen als de conducteur kwam. De conducteur was een conductrice, en zei verbouwereerd, ‘U gaat naar Alkmaar en hij naar Zwolle?!’. Maar verder vroeg ze niet. Hij deed dat al lang, zei hij. Wat levert het je op, vroeg ik. Vijftig euro per jaar, want dat kost een kortingskaart. Ik dacht, zal ik hem die vijftig euro geven die ik op zak heb? Rijkdom: jawel, het is niets. Tenzij je het hebt. “De geheelonthouders hebben gelijk, maar alleen de drinkers weten waarom.” Citaat, van wie? Een fles wijn voor het eerste juiste antwoord.

Iedereen vraagt over het A.Roland Holsthuis: spóókt het daar dan niet? Nou nee. Tenminste, heb ik er niks van gemerkt. Ja, soms denk je dat er iemand op de trap heen en weer loopt, maar het zijn gewoon de duiven op de nok van het dak. Al dat geschuifel. Maar vanmorgen… Er werd aangebeld om half zes. En… er was niemand. Ik moest vroeg opstaan. Dankjewel, spook. Heel handig.

Er belt hier nooit iemand aan behalve de tuinman. Het betekent: hekje open, door de tuin lopen, in het zicht van die enorme ramen als vliegenogen, achterom en dan pas aanbellen. Een schel geluidje. De voordeur is aan de achterzijde, en die deur bestond vroeger uit twee helften. Zodat je er overheen kon leunen als in een schilderij van Vermeer. Nu helaas dicht geschilderd.

21 juli, 15.53u

Eindelijk de Hondsbossche Zeewering gezien. Hij bestaat echt. Niet tegen de wind in langs fietsen. Schuimende branding, schreeuwende meeuwen.

20 juli, 21.15u

Marlo zou fotograferen en ik schrijven. Maar de dag brengt al vroeg zoveel wonderen, dat we bij wijze van afleiding een Armani-winkel in Bergen zijn gaan plunderen. Kan uitverkoop niet op doktersadvies? Het werkte voortreffelijk.

19 juli, 11.01u

Marlo, als immer in prachtige pastels… Stranddag, met zwemmen in een woeste zee…

19 juli, 9.54u

Er staat een man als Thor een nieuwe brievenbuspaal de grond in te jensen. Met een enorme hamer, hout met metalen band, veelgebruikt en witgesleten. Hij repareert en passant ook nog even de slotplaat van de deur van het schuurtje. Marlo is er inmiddels, fotografe, reizigster, nomade en inspiratrice, en we hebben tot diep in de nacht zitten praten in een onverlichte kamer, met alle gordijnen open, om naar de schelle flitsen van de bliksem te kijken en naar het ruisen van de regen te luisteren. Een zacht zomeravondonweer. Nu is het weer stralend, de witgrijze wolkjes jagen langs de blauwe lucht, en bij de gloednieuwe ‘boerderette’ hiernaast wordt weer druk gezaagd en getimmerd.

18 juli, 15.18u

Vliegen en gierlucht: de zegeningen van het buitenleven. En veel spinnen vanwege het rieten dak. Je moet er wat voor over hebben om in een sfeervol dichtershuis te verblijven. Er zijn ook libellen, in vele soorten, van smalle blauwiriserende juffers met gazen vleugels, tot forse helicopters met ogen zo groot als knikkers, die snorrend en bedrijvig rondwieken. De vogelstand: meeuwen, duiven, veel eksters, merels, en een enkele buizerd, van wie de avondvlucht steevast wordt begeleid door een wolk kleine vogels en akelig schreeuwende meeuwen. De tuin: bergamot, rozen, lavendel, acanthus, teunisbloem, knoopje, valeriaan, vingerhoedskruid, toorts, ooievaarsbek (dat lijkt me een onkruidje), een spiraea, phloxen, wijnruit (bij de keuken), leliën, duizendschoon, klimop, heide, brem, een dennetje, een hulst met witte bessen, en wat onduidelijke houtachtigen en boompjes.

18 juli, 11.24u

Toen ik gisteren na een lange fietstocht het tuinhek opende, viel de buitenbrievenbus om. Paal en bus lagen dwars over het pad. Had een bevlogen toerist nu toch een souvenir willen bemachtigen? Ach nee. Een aardige meneer van de woningstichting die het beheer voert, kwam mijn romantische voorstelling verstoren. Paal is afgebroken. Evengoed zat er vanmorgen een krant in de bus. Trouw gaat nergens voor opzij.

17 juli, avond.

Oh hoe mooi is Panama…

Duinen in de verte, daarachter zee, ervoor weiden met grazende paarden…

17 juli, 0.11u

De meer-dan-halve maan is verdwenen van boven het weidse uitzicht, de kleine rondwapperende vleermuizen zijn onzichtbaar in de nacht, of misschien gaan slapen onder het riet, en ik doe de drie vriendelijke buitenlampjes aan. Het is een stille warme hoogzomernacht. Vanmiddag zomaar wat aardige dichters gehoord en gesproken, in de beroemde Eerste Bergensche Boekhandel: Bernlef, Henk van der Waal, Pieter Boskma, Hans Tentije, Elly de Waard. Er was veel publiek. Ik heb natuurlijk toch weer boeken gekocht, hoe sleep ik dat allemaal mee terug naar huis? Gelukkig ben ik pas halverwege. Gelukkig, want ik ben met mijn werk helemaal niet halverwege. Dat komt van de zee en de zon. “Wel schrijven, hè!” zei Henk Bernlef, met pinkellichtjes in zijn ogen. “Het is géén vakantie!” Nee, maar ik kom wel lekker bij van al die narigheid van 2004, en de vier jaren ervoor. Pffttt… Wat een rust.

15 juli, 19.51u

‘Kook je altijd voor jezelf?’ vraagt mijn nichtje uit Purmerend, en kijkt verrast naar het mooie roze hapgrage visgerecht op tafel. Jawel, zeg ik, en geef meteen het recept. In de magnetron: zalm (zonder vel), met witte wijn en knoflook, dan later een tomaat (ontveld) en nog weer later, crême fraiche en tenslotte de garnalen. Een beetje chilipeper nog. Super-zonder-moeite. Net zo super als het uitzicht:

13 juli, 16.34u

Het lukt precies met de lengte van het snoer om in de tuin te werken. Maar het scherm is bijna niet te zien in de zon, het hoofd is broeierig, het tafeltje is wankel en de transformator in de vensterbank wordt zo heet dat het een beetje eng is. Dan maar naar binnen. Achter de werktafel zit ik keurig in het zicht van weer een loerende toerist. Ik zwaai al niet eens meer.

Gisteren ben ik de dichter bloemen gaan brengen uit z’n eigen tuin. ‘Wie verzorgt het graf? De Stichting A. Roland Holst?’ vroeg ik de tuinman. Die keek verbaasd op van zijn werk tussen rijen witte kruisen, in het stukje Bergen Cemetery: ‘Wij. Hoezo?’ Ik: ‘Er staat wilgeroosje. Dat bloeit wel leuk maar is toch onkruid.’ Tuinman, gevat, in die zangerige Westfriese tongval: ‘Die man was zelf toch een beetje slordig? Er staat ook solidago.’ Jawel, en een kort geknipt buxusbolletje. Een allegaartje, waar zijn eigen rozen, wit, roze en rood, mooi tussen passen. Ik zal er wekelijks even langs fietsen. En het DeTuinmanEnDeDood opzoeken want dat zit nu half in m’n hoofd en dat is knap lastig.

11 juli, 20.09u

Maandag is voor de doden, zegt men in Vodou. Ik ben daarom vandaag beleefd de dichter zelf gaan groeten op de plek waar hij begraven is. De biograaf meldt, dat de dichter graag zou zien dat de grafsteen verweert en vergaat. Aan de achterzijde zit er al oud mos op.

En kijk, vlakbij ligt Lucebert. Dat graf was makkelijker te vinden.

9 juli, 21.19u

Er is duidelijk een wandelroute in Bergen waar het A.Roland Holsthuis als rariteit op is aangegeven. Aan de andere kant van de heg staat alweer een groepje mensen hardop voor te lezen in wat voor huis ik ben. ‘Is het voor die dichter gebouwd? Door wie dan? Door de Shell?’ Gelach. ‘Door iemand die veel van gedichten hield, zeker.’ Men overlegt of ze de tuin in zullen lopen om het te bezichtigen. Als ze voorbij de heg zijn en mij zien zitten, lopen ze toch door, groeten mij erg hard. Ik ga die route ook maar eens lopen, wie weet wat hoeveel medelijders ik nog tegenkom.

8 juli, 18.01u

de dichter & de zeepbellen

8 juli, 01.11u

Hello, Birthday Girl! Prachtige verjaardag: mijn zus is er al, gaat nu net naar de enige andere slaapkamer in dit wonderlijke dichtershuis, mijn broers (natuurlijk!) komen morgen, en Hanneke, mijn Ποτνίή Μήτήρ, en Tsead, Friese dichtersvriend, en George&Ruud, onvolprezen kunstenaarsduo uit Haarlem!

6 juli, 13.13u

Een daverende juliregen van twee minuten kleddert op de ruiten, halfopen, de geur van grasland, hooiland, zandpad waait naar binnen, pats erna de zon, uit wolkenluchten, witte wolken zeilen weg door blauw, de grijze zware achterna.

5 juli, 23.03u

5 juli, 14.09u

4 juli, 22.59u

Met de trein naar Amsterdam. Rennen met zware tassen (al dat papier, en die laptop!) naar de volgende trein, die naar Heiloo. Daar de Opbeltaxi – dat is gerieflijk, zeg. En met de sleutel op zoek naar een onbekend huis aan een onbekende dijk – niet echt een dijk, maar wel met uitzicht: landerijen, wilgenbosjes, bomen, en meeuwen en zwaluwen en duiven, en pal voor de enorme ramen de bloementuin. Allemaal bloeiende rozen, rood en roze en wit en enorme ivoren theerozen. De stilte in het huis is enorm. Het lijkt wel of ik in een gedicht verblijf. Waaiende bomen in het wit van de kantlijn. Zon en regen en weer zon, en verre luchten met prachtige wolkenformaties. Het huis van de dichter.

4 juli 00.00u

Adriaan Roland Holst: 23 mei 1888 – 6 augustus 1976. Woont op Nesdijk 7 te Bergen van juli 1921 tot november 1966. Het huis is voor hem gebouwd.

3 juli 15.53u

In de brief die aan mijn tijdelijke verhuizing voorafgaat, staat: “In de schuur staat een fiets mét slot tot uw beschikking. De fiets is eigendom van het Fonds voor de Letteren.” Het World Poetry Festival te Kuala Lumpur, Maleisië, wordt om de twee jaar georganiseerd door de Dewan Bahasa Dan Pustaka. Die organisatie heeft een eigen autobus. Met logo. Het Fonds voor de Letteren heeft een eigen fiets. Ik geef verre de voorkeur aan een fiets, zelfs in de jungle. Vandaag inpakken voor het A.Roland Holsthuis. Er gaan weer teveel boeken mee, want hoeveel literatuur de Oude Bard ook in zijn werkkamer mag hebben staan, er zal weinig vodou bij zijn. Volgens sommige dichters is Roland Holst zelf nogal duidelijk aanwezig. Als ik dan toch in zijn bed slaap, hoop ik van harte hem ergens tegen te komen. Ik heb nog wel een paar poëticale vragen.

30 juni, 16.41u

Het nieuwe NOORDERZON-kantoor bevindt zich ter hoogte van de gewelven van de Aa-kerk, met uitzicht op de Korenbeurs, op de tweede verdieping van een enorm pand, dat toch zo’n 20m diep moet zijn. Beneden en op de eerste verdieping huist (straks) Noorderlicht. Centraal is de lift, een (dertiger-jaren?) monument in hout en gietijzer, dat niet zou misstaan in een Engelse detectiveserie. Wie nog een atelier zoekt, of een studentenkamer: onder het dak, en middenin de stad!

28 juni 10.01u

De telefoon. Een stem aan mijn oor zegt vertrouwelijk een naam. Ik herken de klank, de stem, onmiddellijk, van jaren her. Kom je ook naar de bruiloft van Hanneke en Jelle Jan, zaterdag, een feest van vijfendertig jaar? Nou… Ook al betreft het deze liefste vrienden, ik twijfelde, grote bijeenkomsten zijn niet aan mij besteed tenzij ik er moet optreden, maar met deze uitnodiging verandert dat op slag. Ik zie een zolderkamer voor me, ook al zeker vijfendertig jaar geleden, ergens aan een gracht in Amsterdam, vol zingende jonge vrouwen. Mijn dispuut. Het dispuutslied. Of ik het nog kan zingen. In het Grieks, dat spreekt. Neuriënd ga ik koffie zetten. Oude vrienden, oude vriendinnen. En volgende week word ik vijfenvijftig. In het A.Roland Holsthuis. Wat een heerlijk vooruitzicht.

27 juni, 20.51u

Alweer een koninklijke baby. Het was me niet opgevallen, maar de receptiejuffrouw bij de tandarts deelde het me vanmorgen in vertrouwen mee. Ooit vertelde ik mijn (vorige) poëzieredacteur bij Querido, Jan Kuijper, dat mijn familienaam “De Rooij” volgens een apocrief verhaal als ‘du roy’ gelezen mag worden, en dat het zou gaan om bastaardkinderen van de Franse koning. Jan keek er niet van op, hij zuchtte eens, en zei vermoeid: “Dat geldt ongetwijfeld voor ons allemaal”.

24 juni, 10.12u

Het Walt-Whitman-project is een prachtig programma. De vertalende dichters lezen het hele “Leaves of Grass” voor, vertaald als “Grasbladen”. Het waren er bij Poetry twintig (Peter Verhelst, Rutger Kopland en Elly de Waard ontbraken, hun vertaling werd door anderen gelezen), maar ik hoorde achtereenvolgens wel Anneke Brassinga, Anne Vegter, Judith Herzberg, Menno Wigman, Astrid Lampe, Tsead Bruinja, Hagar Peeters, Simon Vinkenoog, Toon Tellegen, moi-même, Arjen Duinker, Huub Beurskens, Jan Kuijper, Ilja Leonard Pfeijffer, Hans Verhagen, Geert Buelens, Gerrit Komrij, Kees ’t Hart, Jacob Groot. Een zeldzaam gebeuren. Reprise (en meer) op 28 augustus te Noorderzon!

23 juni, 23.06u

Vanmorgen heb ik ontbeten met Judith Herzberg. Dat ga ik niet vaak meemaken, dus hiervan nota. Wij zaten met andere dichters van Poetry op het terras van het hotel waar de dichters waren ondergebracht, op de zevende verdieping, ter hoogte van het gouden standbeeld bovenop de toren van het stadhuis. Elk uur galmde er een blikken Big-Ben-geluidje uit de toren. Terwijl we heen en weer liepen met koffie en broodjes, dook een meeuw op onze tafel en begroef zijn snavel in mijn scrambled eggs. De Belgen ernaast werden knap onrustig. Ik heb maar andere eitjes gehaald. De meeuw kwam helaas niet terug.

21 juni,15.10u

Schilderij/object van Robin D’Arcy Shillcock

Letterkundig Museum, Nationale Schrijversportrettengalerij, nr.74

19 juni, 21.39u

Mijn geliefde zus is vroedvrouw. Dat is nog heel wat anders dan versjes maken. Zelfs zeven boeken zijn niet zo werkelijk als één kind, en in de ruim vijfentwintig jaar dat zij zelfstandig gevestigd was, heeft ze, met zo’n tweehonderd geboorten per jaar, toch gauw een kleine vijfduizend mensen op de wereld geholpen. De moeders meegerekend, betekent dat in intense uren, de zorg dragen voor, en beslissingen nemen over het leven van tienduizend mensen. ‘Daar kon je vroeger Rome mee innemen,’ zei ik vandaag glimlachend tegen haar.

18 juni, 23.02u

Dezer dagen werk ik aan een essay met de titel “Kleine theologie van de kwetsbaarheid”, en in TROUW lees ik dat Karen Armstrong spreekt van intimations of holyness, ‘tekens van heiligheid’ staat erachter als vertaling, maar ik zou liever schrijven ‘lichte schitteringen van..’of ‘intieme ogenblikken van…’ -- en precies wat zij ermee bedoelt, herken ik, “momenten van compassie”, even licht een andere wereld door de onze heen. Dat Vodou geen stelsel is van regels en verordeningen, maar een cultuur, dus een wereld van denken en waarnemen die door de hele alledaagse werkelijkheid zindert en die met kleine dingen en eenvoudige handelingen uitbreidt -- hoe ga ik dat duidelijk maken? Telkens tref ik weer lezers en luisteraars die denken dat ik een bijbel aan het schrijven ben, of een evangelie om ons te verlossen (waarvan? van de eigen verantwoordelijkheid?). Het is eenzelfde vergissing als die van al die arme, eendimensionaal denkende, moderne heidenen, die het essay “The White Goddess” van Robert Graves lezen alsof het letterlijk de waarheid is, die je precies moet navolgen, en dan is geloven weer net zoals drieduizend jaar geleden -- terwijl Graves alleen maar bezig was uit te leggen waar het alfabet vandaan komt, en hoe poëzie een manier van leven is. Anno nu.

16 juni, 09.47u

Bloomsday! De plaatselijke Ierse pub maakt er een feestje van, maar ik ga eerst netjes een stukje schrijven. Intussen wordt er veel gebeld en gemaild door nieuwe Vodou-liefhebbers. Bij dezen aanbevolen de website http://members.aol.com/racine125/index1.html , waarop een Amerikaanse, Mambo Racine, die al zo’n twintig jaar tussen Haïti en USA pendelt, helder de religie uiteenzet. Er zijn natuurlijk tientallen sites over vodou, voodoo, vaudou, etc., maar zelden vind ik een goede site, een waarop verteld wordt dat Vodou een cultuur is, en een hele lichamelijke religie. Drummen, dansen, zingen. Eten klaarmaken, kleurige kleding, wapperende hoofddoekjes, brandende kaarsen in vele kleuren. Vodou is een feest voor de goden. Als je het nooit met een groep Haïtianen beleefd hebt, is de site van Mambo Racine Sans Bout/Roots Without End de beste om het een beetje te begrijpen.

Zie ook:

http://www.gede.org/lwas/ayizan.html voor Ayizan en andere loa’s

http://www.luckymojo.com/ voor toverspullen

http://www.vodoutemple.com/events.htm Vodou en drummen in New Orleans.

http://www.haitianproverbs.com/ Haïtiaanse spreekwoorden

Zie ook op deze site onder “vodou”. Mijn Vodou-boek verschijnt volgend jaar, in 2006, bij Querido in Amsterdam

15 juni, 17.54u

In het radio-interview voor 747AM krijg ik de vraag of het nu goed afloopt met die Michael Jackson, en tot mijn eigen verbazing hoor ik mij gedecideerd “Nee” zeggen. “Nee. Dat Neverland brandt af of zoiets.” Jackson wekt bij mij de indruk dat hij zich graag de rijkdom en de macht van de Vodou-onderwereld wil toeëigenen (zie ook de clip Smooth Criminal), en dat loopt niet goed af. Zelfs zonder enige geloof in de loa’s valt eenvoudig te zien dat zijn werkelijkheidszin niet groot meer is, en dat het niet beter gaat worden. En ja, ik ben de enige Vodou-kenner van Nederland. Er is nog een enkele theoloog en een transcultureel psychiater die er iets van afweten, maar er is niemand anders die zich hier zo mee bezighoudt als ik -- behalve één Mambo (Vodou-priesteres), en zij wil graag in stilte werken, dus noem ik haar verder niet, op haar verzoek.

14 juni, 11.01u

Net terwijl ik probeer uit te schrijven vanuit welke drie opties ik zo’n gebeuren als dat van MJackson probeer te ‘lezen’, nl. als wetenschapper, als dichter en als Vodouisante (in mijn weblogje van gisteren alleen de laatste optie, in mijn Trouw-artikel alledrie ), belt RTL-Boulevard. Of ik in een opname voor het tvprogramma van vanavond wil uitleggen hoe het zit met de King of Pop en Vodou. Het meest verrassende is, dat ook in de media iedereen steeds respectvol reageert. Zou dat de winst zijn van al die herrie rondom de islam sinds nine eleven, nl. dat de godsdienst van de ander met ernst en aandacht tegemoet getreden wordt? Not bad. Ziehier de andere kant van de lawaaicultuur van Nederland. Ten diepste nog steeds gereformeerd: alle argumentatie is geoorloofd, mits er serieus wordt gedebatteerd.

13 juni, 23.35u

En, zoals ik voorspelde in dagblad TROUW van zaterdag 16 april: Michael Jackson is vrijgesproken. Waarmee niet is weerlegd dat hij griezelig getikt is. De loa’s, de Vodou-‘goden’, helpen als je ze dient, maar proberen een loa te worden, is af te raden. Jackson maakt op mij de indruk dat hij het al jaren probeert, en dat bekoopt je met verlies van je werkelijkheidszin. De geliefde van wie ik de trouwe wederhelft was van 2000-2004, een geliefde die gek geworden is, maakte eenzelfde soort fout. Hij bestond uit twee (halve) mannen: 1 ‘lieve’ en 1 hysterisch woedend. Maar hij koos voor de leugen in een poging iets te redden dat alleen in zijn geest bestaat: de idee nl. dat hij een keurige, bekwame, en aardige man is, die lijdt onder de omstandigheden. Ik denk nu dat de loa iemand straffen, die bij volle bewustzijn zijn morele inzicht inlevert voor een imago. Of misschien moet ik zeggen: ze straffen hem door hem te geven wat hij wenst, nl. dat imago. Niet iets dat ook maar enige werkelijkheid bezit. En dan dondert het imago tenslotte in elkaar, en de persoon ook. De twee halve persoonlijkheden raakten gezamenlijk de weg kwijt tussen verzinsel en werkelijkheid, net als bij Jackson – omdat de woedende persoonshelft mij bedroog met andere vrouwen, en mij tweemaal in elkaar geslagen heeft, en mij meermalen bedreigd, en de ‘lieve’ persoonshelft alles probeerde te verbergen door te liegen en te bedriegen. Het prettige van het schrijverschap is, dat de ergste ervaringen na verloop van fermeringstijd interessant werk opleveren.

13 juni, 20.46u

‘Zijn er in Nederland ook Vodou-priesteressen?’ wordt mij vaak gevraagd. Jawel. Ik ken er precies één, en bij haar heb ik vandaag enkele uren mogen doorbrengen. Zij werkt in stilte, en daarom zal ik haar noemen met de mooie naam waarmee zij zich op een keer tegenover mij omschreef: de Mambo van het Mededogen. Het is een heel bijzondere vrouw, en bij mijn weten de enige Nederlandse (of Nederlander) die tot Vodou-priesteres is gewijd. Met haar kan ik moeiteloos over Vodou praten, in het Nederlands – een geheel nieuwe ervaring, omdat mijn andere informanten wel het Frans machtig zijn, maar mij hun religie het liefst in het Haïtiaans-Creools uitleggen, en dat ken ik nog lang niet goed genoeg, al heeft Nanette mij uit Montréal een woordenboek Frans/Haïtiaans-Creools gestuurd, dat erg leesbaar blijkt, vooral als ik het hardop probeer.

De Mambo van het Mededogen intussen laat mij haar altaren zien, en ik krijg spontaan kippevel, terwijl het toch een echt warme dag is. ‘Vind je het goed dat ik over je schrijf?’ vraag ik, en voeg er direct aan toe: ‘Je zult zien, dat ik er binnenkort van beschuldigd word dat ik je bedacht heb, omdat ik niet wil zeggen wie je bent en waar je woont’, en haar aanstekelijke lach vult de kamer.

12 juni, 09.21u

“Mystieke verlichting” zegt het foto-onderschrift in NRC (bij een foto van een “7 African Powers”-altaar). Het Franse woord “mystique”, in Vodou, betreft alles wat met de loa te maken heeft. Maar het beeld in de nis met kaarsen en wierook, in het Vietnamese restaurant, wordt ook zo betiteld, met groot respect voor wat heilig is in een andere cultuur. En “illumination”, letterlijk ‘verlichting’, is het aansteken van kaarsen voor de voorouders. Op de aarde. Voor de onderwereld, vol wijsheid, rijkdommen en vruchtbaarheid.

*Voor een bijzonder mooi&nieuw genre, mijn ‘fotogedicht’, zie agenda, onder “…en nieuwe gedichten”. Voor DWB 2005/4, met een compilatie van eigen foto’s uit Montréal, oa. van de vele “murals” (= graffiti) in de stad.

11 juni, 20.43u

Het NRC-interview is merkwaardig hybride: het taalgebruik van interviewster is wat kinderlijk, en de materie, vooral daar waar ik sprekend word ingevoerd, is lastig voor Noordwesteuropeanen, en zodoende past het net niet goed op elkaar. Ik zie er de Gédé, de loa/mystères/esprits van het kerkhof, én van de zaterdag, wel voor aan, dat ze er veel plezier in hebben, want die zijn notoire grappenmakers. Precies in het midden staat de verkeerde foto: niet een Vodou-altaar, zoals het onderschrift meldt, maar een Santería-altaar, met de “7 African Powers”. Foto is dan ook niet van mij. Een Vodou-altaar is esthetisch mooier, is (meer dan) een kunst-installatie. Dit is een kwezelding. Een halfblote juffrouw & een paar kaarsjes, rommelig neergezet & wat onduidelijke plaatjes: hup! een altaar. Yuk.

10 juni, 14.03u

Mijn uitgever kleine Uil laat weten dat er een recensie in het Dagblad van het Noorden staat, van mijn verhalenbundel .De zwarte engel”. Bij een meer dan levensgrote foto, oeps, en ik moet nog boodschappen doen. Joep van Ruiten is zeer te spreken over mijn werk. “Haar zinnen zwieren over het papier.” Ongewild dubbelzinnig, grijnz. Het verhaal Meester als de film Brief Encounter “…maar dan vijftig jaar later: broeierig, schaamteloos, zeer expliciet en zonder enig effectbejag.” Stephan vond het mijn beste verhaal. Joep houdt meer van mijn “verhalen waarin het puur om het schrijven draait” en ik als een “hedendaagse Hadewijch” alle liefdes bezing. Ik ook. Weinig zo leuk als het schrijven van een hoogst erotische passage. Is niet half zo eenvoudig als het uitvoeren ervan, en kost ook aanmerkelijk meer tijd.

8 juni 23.02u

Vandaag in het Letterkundig Museum een vertaling gelezen van een essay “Over Lezen” (1922) van de mij onbekende Deense prof. Vilhelm Grønberg, en daarin hetvolgende, hilarische stukje, over hoe de ‘moderne’ lezer de schrijver achtervolgt in een jacht op persoonlijk contact: “Intieme brieven worden tot in doorhalingen en radeeringen bestudeerd, lichtzinnige dames worden over hun jeugdavonturen gehoord, de pennenhouders, waarmee de dichter heeft geschreven, worden in vitrines in musea bewaard naast kleermakersrekeningen en kladpapieren; de kladjes die de kunstenaar vergat te verbranden, de beginregels die door hem zelf verworpen worden, verschijnen in druk met begeleidend commentaar, vaak niettegenstaande uitdrukkelijk publicatieverbod.” Vooral die lichtzinnige dames, in het Denemarken van 1922, daar had ik graag meer van geweten, maar dat staat er helaas niet in. Zijn die er eigenlijk nu wel, in het eigenste museum waar ik dit las? Ik ging eens koffie halen, en bekeek eens een vitrine, maar het was allemaal ernstig. Net echt. Zal ik mijn briefwisseling (1984-1990) met Reugebrink maar eens cadeau doen? Die neemt een flinke plank in beslag. Of Marc dat goed vindt, weet ik niet, nee.

7 juni 05.34u

De poëzie slaapt niet, de dichter wel overigens, maar nooit veel. Vandaag weer naar het Letterkundig Museum, met laptopje in de trein. Oh wat ben ik blij dat ik geen 06 heb, wat een ellende, dat gebel onderweg, en dan al die mobieltjes die met de meest debiele blikkerige muziekjes beginnen te rinkelen. Ik zie geen enkele reden om overal, en voortdurend, bereikbaar te moeten zijn. Noch onlangs in Boston, noch in Montréal dit soort idiotie, het is een soort Nederlandse hysterie, vrees ik. Eénmaal gehoord: de elektronische imitatie van het hardnekkige geluid van een bakelieten telefoon in een kantoortje anno 1950. Dat was wel weer komisch.

6 juni, 21.12u

Het Walt Whitman-project is een voorleesmarathon van zeven uur, van de hele vertaling van de eerste editie van Whitmans “Leaves of Grass” (1855), die op Poetry International zal gaan op 22 juni, en die, mits collegadichters, en kosten&baten het toelaten, nog eens zal gaan te Groningen, mogelijk op 28 augustus - een omineuze dag. Voor de niet-Groningers: het is de verjaardag van een door de stad gewonnen veldslag in, meen ik, 1647, met als tegenstander de bisschop van Munster. Toen hadden bisschoppen nog legers. Ik zie het paus Benedictus-Radzinger wel doen, maar hopelijk niet in Groningen. Whitman is een vitaal dichter, met grote armbewegingen en tollende metaforen, dus passend bij een volksfeest. Gemeente en provincie zien er in elk geval een subsidiabele gelegenheid in, en dat moet zeer geprezen worden.

5 juni, 23.24u

Iemand vraagt me of ik wel de werkelijkheid vertel, en ja, dat doe ik, alleen, ik maak noodzakelijkerwijs een keuze, en zelfs de meest betrouwbare getuige van een ongeluk vertelt vanuit een parti pris -- wat dan zal ik vertellen dat waarheid is? Dat ik het prachtige beeld van Natasja Bennink, de “Venus van Antwerpen”, opnieuw van een waslaag wilde voorzien, maar alleen palmolie in huis had, voor mijn Afrikaanse beelden, en dat het daarmee prima ging? Het beeld glanst, zoals het hier staat, voor de spiegel, en naast mijn laptop, zodat ik het steeds van tegelijk twee kanten kan zien. En dat ik één van de twee piepkleine Canadese maple leaf-boompjes op mijn balkon in een van de potten geplant heb – Beppie en Pieter hadden die voor mij voorzichtig uit het bos (hun achtertuin) geschept, en verstopt in tissues en plastic, zodat niemand bij de Canadese douane het zou zien, en inderdaad, zelfs de scan noopte mij niet om de plantjes te onthullen. ‘Dacht er niemand dat je weed meenam?’ zei mijn dochter later belangstellend, maar nee, de boompjes vlogen onopgemerkt met mij mee naar Schiphol, in de business class. De andere van de twee staat nu in de Tuinstraat, in de tuin van het atelier van Matty de Vries en Albertina.

4 juni, 14u

Wouter Pleijsier van VPRO-radio vond al dat ons gesprek voor Mijn Muziek/De Avonden erg mooi was, en toen ik het donderdagavond beluisterde, was ik ook verbaasd over de hoeveelheid informatie die binnen 23 minuten met grote vanzelfsprekendheid ter tafel kwam – van Hadewijchs mystieke poëzie tot mijn Vodou-onderzoek houdt alles onderling verband: het mijne, nl. hoe het goddelijke aanwezig stellen in het lichaam.

Het NRC-interview (Ellen de Bruin) komt er zaterdag 11 juni in. Ik nooit een tv-programma - Stephan zei me al, dat het gestaar overal, en de ongevraagde mededelingen die hij overal kreeg van volkomen vreemden, een belangrijke reden voor hem waren om te stoppen met het (prima) tv-programma Het Blauwe Licht.

4 juni, 10.48u

In NRC gisteren weer een van de mooie essays van Arnon Grunberg. Ik vind niet al z’n romans herleesbaar, maar z’n essays zijn zonder uitzondering van een kristalheldere schoonheid. Over de liefde, de dood en het lijden. Hoeveel boeken schrijft die jongen nu per jaar – zijn alter ego Marek van der Jagt meegerekend? Geen idee. Ik vermoed dat Grunberg niet dagdroomt of borreltafelt of binnenwereld meedeelt in intieme ogenblikken, maar gewoon, gewoon, alles opschrijft en in druk geeft. Het is ongeveer de maximale schrijverssituatie. Naakter kan niet meer.

3 juni, 22.27u

Nanette, in Montréal, vindt dat ik maar eens een roman moet schrijven over iemand die bij de AA gaat (dat zijn de ‘Alcoholists Anonymous’, de hulpgroep voor mensen die meer dan 1 glas wijn per jaar drinken), en die hoofdpersoon moet dan gaandeweg steeds meer aan de drank raken. Vanwege de hulpgroep. Het behoeft geen betoog, dat zij onlangs meegetroond is naar een zitting van de “ee ee”, zoals ze het weinig enthousiast uitspreekt, en dat ze er een geheel eigen visie op heeft. Ik zeg dat ik mij in het idee kan vinden, maar dat ik eerst nog een Vodou-boek moet schrijven, en een roman over een man met twee persoonlijkheden die gaat meppen (voor de kennertjes: de ene géén belastingadviseur en de andere géén radiojournalist, dus net als in de Groningse werkelijkheid, grijnzzz), en net gevraagd ben voor een dagboek-boek voor een kersverse imprint van een bedaagde uitgeverij, en dat ik geen boeken kan schrijven over iets waar ik niet zelf emotioneel iets mee te maken heb. Nanette zwijgt veelzeggend in de telefoon en aan de andere kant van de aardbol. Ooit, tegenover mij aan haar tafel, in haar prachtige huis in Westmount, zei ze peinzend, nadat we aan de derde fles waren begonnen: “Het verbaast me niets dat al die mannen zo gewelddadig tegen je worden, jij hebt ogen met hele kleine pupillen, en dat blijft zo in het donker, dat ziet er best eng uit. Je maakt ze doodsbang, alleen al door te kijken.” Kijk, zulke rake observaties krijg je nu nooit eens van een man, en ik heb toch tientallen jaren tegenover tientallen mannen aan tientallen tafels tientallen flessen zitten wegwerken. Waar is dat goed voor als er niet wordt opgelet?

2 juni, 14.26u

Onderweg uitgelezen: “The Icarus Girl” van Helen Oyeyemi, net verschenen (ook in Ned. vertaling). Erg jonge schrijfster (geb.1984), zodat het eerste hoofdstuk de weinig spannende zinnen kent van het te rigide Creative Writing-onderwijs, maar dat wordt gaandeweg snel beter, misschien ook omdat ze vertelt vanuit een wereld die Westeuropa niet of nauwelijks (meer) kent, die van de ziel, en van een tussenwereld. Een meisje van acht met een Nigeriaanse moeder en een Engelse vader, balanceert tussen de twee werelden, en vertoont steeds ‘psychotischer’ gedrag, waarvan aannemelijk gemaakt wordt dat het spokende, dode tweelingzusje de directe aanleiding is. Een tweeling geldt bij de Yoruba (volk in Nigeria) als een onverbrekelijke eenheid, en het dode tweelingzusje probeert dan ook van lichaam te ruilen, om weer ‘levend’ te worden. Bijzondere vertelling, die een voorbeeld geeft hoe psychose anders gelezen kan worden. Zie hiervoor ook de boeken van Henri Stephen over Winti: hij pleitte met goed gevolg voor het inzetten van Winti-dokters in de Nederlandse gezondheidszorg. Ik heb vier jaar lang, 2000-2004, een relatie gehad met een man die steeds psychotischer werd, en heb me vaak afgevraagd, hoe dat in religies als Vodou, Winti en Santería (onderling sterk verwant) zou worden opgelost. Zijn gedrag vertoonde alle trekken die in het boek van Helen Oyeyemi beschreven worden: woede-aanvallen, pogingen om stuk te maken wat geliefd is (ik ben tweemaal in elkaar geslagen, en meermalen bedreigd), en een dooreenlopen van werkelijkheid en een andere wereld, met, of door, een soort persoonsverdubbeling. Je denkt dan ‘ik heb eigenlijk twee mannen’, maar in feite heb je nauwelijks twee halve, waarvan één hysterisch woedend is. Zoals te begrijpen, heb ik de relatie beëindigd toen het echt te gevaarlijk begon te worden, maar het blijft een fascinerend onderwerp voor een roman.

1 juni, 23.22u

Woensdag is de vaste dag om mijn dochter te bellen, we hebben al jaren een bel-uurtje, in haar ochtend die mijn middag is, op zes uren afstand nemen we even de wereld door, ik ditmaal vanuit Den Haag, zij in Boston, omdat ze werkt bij Harvard Art Museums. Zo’n vaste afspraak geeft rust, je denkt je ernaar toe.

Het Letterkundig Museum is voor een auteur werkelijk een prachtige plek om te werken, het gevoel dat ooit, later, op deze zorgvuldige wijze je werk zal worden bewaard… Wat een rust.

31 mei, 23.33u

Drie uur reizen heen, drie uur reizen terug. Ik werk dagelijks in het Letterkundig Musem, te Den Haag, aan een opdracht voor uitgeverij Querido. ’s Morgens vroeg heen, met veel deftige meneren in de trein, en na vijven terug, in Den Haag is het dan nog middag, en erg druk, maar voorbij Utrecht neigt het naar de avond, en het wordt bij elk volgend station stiller. Ik stel me erop in, door vroeger naar bed te gaan dan anders, door vroeger op te staan dan anders (7u of eerder). Maar ik droom teveel. Dat komt door het onderzoek van de Vodou. Ik gaf afgelopen maandag een interview aan Ellen de Bruin, NRC, en deed een radio-gesprek met Wouter Pleijsier van VPRO (uitzending donderdag 20-21u), en merkte dat ik telkens balanceer tussen deze wereld en de andere. Die van de ziel. Die van de droom. Morgen peins ik verder in de trein. Niemand ziet het aan me. Westerlingen kunnen niet naar de ziel kijken. Ik begin het te leren. Het geeft de werkelijkheid een merkwaardige resonantie mee.

29 mei 12.15u

Alweer een bloedwarme dag, en ook de sterfdag van mijn moeder, in ’69. Erik Lindner, met wie ik in Montréal een gesprek-in-etappes voerde, telkens op een volgende consulaire receptie, was geboren in of vlak voor dat jaar. Dan blijkt een afgehakte geschiedenis toch ergens te zijn doorgegaan, maar dan jarenlang zonder dat ik het in de gaten had. Josien en Machiel en kinderen sturen mij foto’s van het graf van opa en oma, gezellig allemaal rond de steen, een kiekje voor in het familiealbum. Het hele rillerige van zo’n steen krijgt ineens een vrolijk aspect. Ik zie wel wat in die Mexicaanse gewoonte op eenmaal per jaar, met Allerzielen, te gaan picknicken met de doden, op de begraafplaatsen. Trouwens vertelde de chef Begraafplaatsen van de gemeente Groningen mij, dat zigeuners een krat pils op hun graf laten zetten, regelmatig aangevuld door de nabestaanden, zodat elke willekeurige voorbijganger een dronk kan uitbrengen op de dode.

Ik ga een eindje fietsen, naar het Harsensbos, voor de “Verborgen terreinen”-editie van de St. Groninger Kerken. Daar is ook nog een terpje en een onherkenbare dodenakker, en veel eeuwige stilte, want er woont niemand meer.

27 mei 13.40u

Een zonnige morgen mèt nieuw boek. Dank je, Stephan, wat een mooi interview. Met hilarisch ‘voodoo‘-verhaal over een opwindende ontmoeting in de trein die, volgens Stephan, te danken was aan mijn nieuwe boek vol voodoo-getover… Intussen zet Gerard even koffie. En daarna boodschappen doen voor www.van-verre.com , zie aldaar.

25 mei, 12.46u

Een groeiende stroom emails nu, en ook echte brievenbussenpost, van al die lieve mensen die wel of niet komen luisteren naar het gesprek van Stephan Sanders en mijzelve, morgenavond (zie agenda op deze site). Stephan ken ik sinds 1996, hij waaide binnen in Iowa City toen ik daar woonde, en we hebben er menig memorabel gesprek gevoerd. Één ervan is in de verhalenbundel “De zwarte engel” terechtgekomen, ik zal er morgen uit voorlezen. Stephans naam staat er niet bij, maar hij is die enige die ik ken, die perfect Nederlands spreekt met licht Haarlems accent – niet een accent dat je nog veel hoort. Ik herken merkwaardig genoeg accenten soms vrij precies; ooit had ik een mij verder geheel onbekende dame aan de telefoon, een zakelijk gesprek, en halverwege zei ik, ‘u komt uit Voorburg en u heeft op het Marnix Gymnasium in Rotterdam gezeten’. Dat was juist. Ze schrok er een beetje van, geloof ik.

Lieve George mailt mij alsnog, en eindigt met “Tot de volgende”, een letterlijke vertaling van “À la prochaine”, vermoed ik. Mijn hoofd is nog vol met Frans, en Canadees-Engels, en Haïtiaans-Creools. De Nederlandse inwoners van Québec zeiden mij gedag met een welgemeend “Goed geluk!”, de letterlijke vertaling van “bonne chance”, wat vermoedelijk weer de vertaling is van “good luck”.

25 mei, 01.12u

Dank je, lieve George, onvolprezen Stadsdichter van Haarlem, voor de laatste email van vandaag, met het verzoek om met mij het gedicht “Abschied von Zandvoort” vrijdag voor de zee voor te lezen… Voor, na of tijdens het huwelijk van Tsead en Sas? Ik zal mij maar vast voorbereiden. In Vodou zou ik nooit op die dag trouwen, trouwens ben ik al eens op die dag getrouwd en dat is niet goed afgelopen. Als toekomstig mambo zou ik de zondag aanraden, en een RKkerk met een mis.

23mei, 15.57u

Een kleine zelfstandige kan geen jetlag hebben, en al helemaal niet met 41˚ koorts in bed liggen. Beetje teveel gereisd in vier weken. Tsja, het was investering, geen vakantie. Vakantie is in mijn leven iets volstrekts onnatuurlijks, omdat ik 24u per etmaal met taal bezig ben. Talent kan niet uit zoals het licht, dat wordt weleens vergeten door de mensen die het mij benijden. En nu, hup, nog twee deadline’s, voor DWB en voor een plaatselijk project, en twee correctie’s doormailen, voor DWB en De revisor. Even doorwerken vandaag J. In juli mag ik een maand in het A.Roland Holsthuis wonen. Dat is voor het Vodou-boek, en dat schrijven, daar zie ik net zo naar uit als u naar vakantie.

20 mei, 13.47u

De reis was werk. Investering. Ik verdeelde mijn tijd tussen de bibliotheken van de vier universiteiten (twee Frans-, twee Engelstalig), en die van het CIDHICA, het Centre International de Documentation et d’Information Haïtienne, Caraïbéenne et Afro-Canadienne, en de recepties van het Consulat général des Pays-Bas vanwege die zestigjarige bevrijding, totdat mijn Vodou-priesteres terug was uit Haïti. Vanaf dat ogenblik was ik elders. In de voorstad Longueuil, maar het voelt alsof het Haïti was. Afrika. Van mijn twee rode vliegtuigkoffers zit er één nog steeds tjokvol met Vodouspullen. Bij KLM haalde men de schouders op over mijn enorme hoeveelheid bagage. Ik nam drie stoelen in beslag in de business class.

Een Vodou-priesteres heet een mambo. Vodou is een vrolijke religie. Mijn mambo werkt thuis. Ze kookt “la nourriture haïtienne” voor me, haar vier kinderen lopen in en uit, telkens gaat de telefoon om advies in zaken van geld en liefde, want een Vodou-tempel is een bedrijf, en ik zit op een laag Afrikaanse stoeltje en noteer wat ze zegt, mijn memorecorder en camera bij de hand. Ik heb inmiddels uren uniek materiaal aan geluidsopnames en foto’s. Jammer dat Querido geen plaatjes in mijn boek wil. Jan Bremmer, decaan van Theologie (RUG), stelde onlangs voor een cd bij het boek in te doen. Goed idee. Of toch een promotieonderzoek? Ik heb het hem beloofd.

20 mei 2005, 12.42u

Eén van de vreemdste etenswaren die ik heb meegebracht uit Montréal is een stuk chocolade van 99% cacao. Ik kan niet goed zeggen hoe het smaakt. Smaak is het niet, het verdampt bij elke hap en laat een cacaoresidu achter in de rechter hersenhelft.

Meer koffie. Sinds woensdag ben ik terug, maar mijn ziel is nog niet geland. In vier weken heb ik gelogeerd bij Célestine, bij Beppie&Pieter, en vooral bij mijn vrolijke Nanette, en dan nog een tiental dagen een studentenkamer bewoond op het Plateau, de Jordaan van Montréal. In Rue St.Dominique, op de grens van de Joodse en de Portugese wijk. De bakker was ook een rôterie, elke middag en elke avond kon je er warm eten halen. Toen ik de tweede keer opdook bij het enorme gloeiende fornuis waar kippen op houtvuur lagen te roosteren, kreeg ik voor die luttele zeven dollar (CAD, ca. 4 €) tweemaal zoveel van de Portugese die als in een gaarkeuken stond uit te delen. Ik was de enige blonde Noordeuropeaan.

Dat gold voor heel Montréal. Mijn spierwitte kuif werd besmuikt nagestaard in de métro door donkere Zuidfranse jongens met afzakkende heupbroeken, zwarte Afrikanen die onopvallend stonden te bedelen, giebelende donkerharige meisjes met naveltruitjes en piercings, en chic aangeklede vrouwen van elke mogelijke leeftijd. In vier weken tijd heb ik precies twee geblondeerde dames gezien. Alles had verder donker haar.

Ik houd verschrikkelijk van Montréal. Het is warm, het is rommelig. Er zijn goede boekhandels en heel veel goede tweedehands boekhandels en cd-winkeltjes. Er is brood dat beter is dan dat in Amsterdam. Het hele Plateau hangt aan elkaar van eettentjes, Vietnamees, Joods, Portugees, Frans, Afrikaans, of gewoon vis. Overal in de métro en in de bus staan of zitten mensen die boeken lezen. Literatuur. Frans natuurlijk, of québécois, mits ten oosten van Blv.St.Laurent, Engelstalig mits ten westen. De Blv.St.Laurent is de scheidslijn, de nulmeridiaan. De huisnummers tellen op naar weerszijden vanaf die boulevard. Oost spreekt Frans. West spreekt Engels. De tweedeling bestaat sinds 1792.

17 april 2005, 16.34u

Bij het opruimen van mijn bureau vind ik een artikel van Ellen de Bruin in NRC dd. za/zo 19/20 mrt jl. “over de kledingkeuze van … de King of Pop”, en ik realiseer me, dat dit artikel mij ertoe aangezet heeft, om de jasjes eens vanuit Vodou-oogpunt te bekijken. Dat ik dit niet vermeld heb in mijn Trouw-artikel is bij vergissing, dus bij dezen.

16april 2005, 9.01u

Drie dagen als een gek gewerkt en heen en weer gebeld met mijn redacteuren bij TROUW, voor een stuk inzake MJ, ik sla de krant open, en ja hoor, er is tóch iets mis gegaan. Gelukkig maar, nu weet ik weer dat mijn magisch Vodou-universum klopt tot in de laatste leestekens. Tot mijn niet geringe pret zie ik ook nog dat er een hele pagina is ingeruimd voor een foto van MJ in ‘Baron Samedi’-kleurcode, met de treurige opschrift “Doodsgod van de Vodou”. Het is maar goed dat mijn Haïtiaanse mambo geen Nederlands leest. Je zou zo zeggen, diezelfde altijd grappenmakende Gédé, waarover ik het heb in het stuk, hebben hier een handje geholpen, en doen nu ondergronds net zulke vrolijke dansjes als in het prachtige boekje “Dodendans”, dat vorige week is uitgegeven door bibliofiele uitgeverij Philip Elchers, met tekeningen van Roosmarie Custers en een lang en prachtig circusgedicht over de condition humaine van confrater Ilja Leonard Pfeijffer.

Hier dan alsnog dat naschrift.

Vodou en The King of Pop: naschrift

Er is ooit één publikatie verschenen over een mogelijk verband tussen Michael Jackson en ‘voodoo’, in Vanity Fair (april 2003), maar dat is zo’n onzinnig stukje, dat het daarmee dat verband weer teniet doet. Er wordt in vermeld, dat er 42 koeien gedood werden in een zogenaamd voodoo-ritueel, om een vloek te kunnen uitspreken -- een werkelijk belachelijk aantal, één is ruim genoeg voor een offer, en dan geen koe maar een os, en bovendien, je doodt geen koeien voor een vervloeking, dan offer je een zwart varken! Het ritueel zou gedaan zijn door een “voodoo chief” met de naam Baba, in Mali. Bedoeld zal wel zijn een ‘babalawo’, dat is de term voor een priester met een bepaalde wijding. Maar Vodu of Vodun (in Westafrika iets anders gespeld) komt als zodanig niet voor in Mali; het is wel staatsgodsdienst in Benin. Intussen is de verbinding ‘MJ = voodoo’ wèl gemaakt, en ook nimmer ontkend.

Er is iets vreemds met al de publiciteit die MJ aankleeft: het is een the boy who cried wolf - situatie, er wordt telkens enorm misbaar gemaakt over iets dat duidelijk idioot is, zodat het tenslotte de oorspronkelijke verdachtmaking belachelijk maakt, en die verworpen wordt. Bijvoorbeeld zoals die getuigen in het proces, die zich eerst wel en dan weer niet iets herinneren dat belastend is. Of hoe in “Thriller” de dreiging er ogenschijnlijk te dik bovenop ligt.

Het rechtssysteem verwerpt keer op keer de onnozele aanklachten, een blanke die zijn clips ziet, haalt de schouders op – maar gezien vanuit die andere cultuur, blijft er een vreemd en gevaarlijk residu achter. Misschien is dat wel de werkelijke boodschap: pas op voor mij. (Zie ook het herhaalde “dangerous” in de clip “Brace Yourself”, telkens als MJ in beeld is). En als je uit die andere cultuur afkomstig bent, en je kunt het ‘decoderen’, kun je je vermaken met de gedachte dat anderen (blanken?) er niks van begrijpen.

12 april 2005, 20.12u

“…I see exactly where you are, love…” zingt Emmylou Harris luid maar zacht rond in mijn werkkamer, het is “Stumble Into Grace” (2003), en “… Before you heart began to wander / And mine was torn asunder…”, en ik tik de volgende toverspreuk voor Annette, mijn lieve poëzieredacteur bij Q, eenzelfde gedicht als de reeks die ik voor George gemaakt heb… ‘Voodoo?’ vraagt nu iemand zacht in mijn oor, nee nee, deze zijn in Santeria, een verwante maar andere religie dan Vodou, beide godsdiensten met miljarden aanhangers. Maar Vodou, jazeker, want Sint George is de Petro-variant van de loa Ogoun, en met die houd ik mij precies nu bezig. Zo. Lees vooral een artikel van mij dat het verder uitlegt. ‘Vodou’? Is de officiële wetenschappelijke spelling, aan te houden om niet te verwarren met de kletskoek in de voodoo-Hollywood-versie. Vergelijkenderwijs: wat zou christendom betekenen voor een shintoïst of een Koreaanse sjamaan, als die alleen de film “Quo Vadis” hadden gezien? Of die malle “Passion...” van Mel Gibson. (Vraag: welke personen werden door zwarte acteurs gespeeld? En waarom, denkt u?) Waarom die belangstelling voor Vodou: vanwege de romans en gedichten in om. het Frans en Haïtiaans-Creools die gebruik maken van vodou als literair concept. Van Dany Laferrière is werk vertaald, al vind ik een titel als “Comment faire l’amour avec un nègre sans se fatiguer” (1985) het leukst zo.

12 april 2005, 10.38u

de dag begint goed met een telefoontje van de Stadsdichter van Haarlem, ook de onvolprezen uitgever van De Zingende Zaag, inzake mijn nieuwste gedichten, die wel heel wonderlijk… enfin… * verder: in haast want aan het werk, artikel voor Trouw, zo mogelijk voor as. zaterdag – over het MJproces, maar dan over de vreemde kanten ervan, niet over de juridische… * later meer van alles…

10 april 2005, 12.38u

wat een lieve en vrolijke emails allemaal vanmorgen * mooi istie, dat staat vast * vandaag is de verjaardag van mijn vader (1920-1996), dus ik ga mijn vele broers maar eens bellen en mijn lieve zus * ik heb hem in Trouw herdacht in het artikel over “De achttien doden”

10 april 2005, 02.52u.

eindelijk istie (een beetje) af , en mooi dattie is! dankjewel Bas van www.philipelchers.nl! bij wijze van eerste logje maar wat poëzie, en dan natuurlijk het UT-sonnet, (voor Frans, Fros en Pol).

MARIE LOKE ZAAL

universiteitstheater RUG

Is er chaos in zwarte nacht? ‘Ontsta, licht,’

zeg ik, en nu het zich door de ruimte boort

begint het universum, met een werkwoord,

met beweging. Ik sta levend in het zicht.

Wie heeft ze ingehangen en ze gericht,

de lampen van zon en volle maan? Mijn soort

muze wacht niet af maar plant me helder voort

in taal en teken, als het levensbericht

van een mens die vorm krijgt, de mijne, en stem

nu ik dit tot aanschijn roep. Ik ben erbij.

Echt is vreemder dan ik kan verzinnen

en ik spreek dezelfde waarheid die ik ben

en die de wereld is die bestaat in mij.

Het spel van licht en donker gaat beginnen.